Bir il əvvəl biznes ictimaiyyəti — xüsusilə də şirkətlərin baş icraçı direktorları — ABŞ iqtisadiyyatının 2025-ci il üçün perspektivlərinə nikbin yanaşırdı. Bu gözləntilər vergilərin azaldılması və yeni prezident Donald Trampın bazar üçün daha əlverişli siyasəti ilə bağlı idi. Lakin hər şey 2 aprel — “Azadlıq günü”ndə dəyişdi. Bazar çökdü, qeyri-müəyyənlik artdı, mal və xidmətlərin əlçatanlığı məsələsi daha da kəskinləşdi. Paralel olaraq əmək bazarı da zəifləməyə başladı: immiqrasiyaya qoyulan məhdudiyyətlər işçi qüvvəsinin artımını ləngitdi və bəzi sahələrdə kadr çatışmazlığı yarandı.
Buna baxmayaraq, ABŞ iqtisadiyyatı dözüm göstərdi. İlin sonuna yaxın bazar 15%-dən çox artdı, üçüncü rübdə ÜDM artımı isə gözlənilmədən 4,3% təşkil etdi. Bəs 2026-cı il necə olacaq? Nikbinlik üçün səbəblər hələ də kifayət qədərdir — ötən il olduğu kimi. Aşağıda bunun beş əsas səbəbi təqdim olunur.
1. İstehlakçıların əlində daha çox pul olacaq
Maliyyə naziri Skott Bessent bildirib ki, gələn ilin əvvəlində amerikalılar ötən yay prezident tərəfindən imzalanmış büdcə qanunu sayəsində 150 milyard dollara qədər vergi qaytarışı ala bilərlər. Daha yüksək gəlirlər adətən daha böyük iqtisadi effekt yaradır: yüksək gəlirli şəxslər qazandıqları vəsaitin daha az hissəsini xərcləyirlər. İstisna yalnız gəlirini əsasən çaypulu hesabına qazananlardır. Eyni zamanda Konqresin Büdcə İdarəsi gözləyir ki, vergi endirimləri gələn il həm tələbi, həm də əmək təklifini stimullaşdıracaq. Tramp həmçinin əksər ev təsərrüfatlarına malların əlçatanlığı ilə bağlı narahatlıqları yumşaltmaq üçün 2 000 dollarlıq çeklərin göndəriləcəyini vəd edir. Bu vədlərə müəyyən skeptisizmlə yanaşmaq olar, lakin vergi siyasətinin ümumi istiqaməti aydındır: o, xərcləri artırır və istehlakçı etimadını gücləndirir.
2. Biznesin də əlində daha çox pul olacaq
Büdcə qanununun digər müddəası korporasiyalara avadanlıq alışına çəkilən xərclərin 100%-ni həmin il ərzində silməyə imkan verir. Mövcud sübutlar göstərir ki, buna bənzər qayda — korporativ vergilərin azaldılması ilə birlikdə — 2017-ci il vergi qanunundan sonra investisiyaları 11%, ÜDM-i isə təxminən 1% artırmışdı. Lakin həmin qanundan sonra xərclərin silinə bilən hissəsi tədricən azaldılmışdı və qaydaların gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik qalmaqda idi. Yeni müddəanın gələn il və daha sonrakı dövrlərdə kapital xərclərini və iqtisadi artımı stimullaşdıracağı gözlənilir.
3. Faiz dərəcələri enə bilər
Federal Ehtiyat Sisteminin sədri Cerom Pauellin faiz dərəcələrini daha da endirib-endirməyəcəyi hələ məlum deyil. Lakin may ayında vəzifəyə başlayacaq yeni FED rəhbərinin bunu edəcəyi demək olar ki, şübhəsizdir. Bundan əlavə, tənzimləyicinin xəzinə istiqrazlarının alışını artıracağı ehtimal olunur ki, bu da kreditləşmə ilə bağlı narahatlıqları daha da azaldacaq.
4. Enerji ucuzlaşa bilər
Konqresin Büdcə İdarəsinin proqnozuna görə, neft və qaz hasilatının artırılmasını təşviq edən vergi müddəaları gələn il ÜDM-ə müsbət təsir göstərəcək. Hesablamalara əsasən, bu təsir yaxın bir neçə ildə daha da güclənə bilər — qismən ona görə ki, bəzi tənzimləyici tədbirlər müvəqqəti xarakter daşıyır. Bununla yanaşı, enerji təklifinin artması onların qiymətlərinin aşağı düşməsinə də səbəb ola bilər.
5. Tariflər daha proqnozlaşdırılan olacaq
Bu bənd, bəlkə də, təcrübədən çox ümidin qələbəsidir. Amma digər tərəfdən, cari ildəkindən daha az sabit siyasət təsəvvür etmək çətindir. “Azadlıq günü”ndə elan edilən yüksək tariflər təkcə bazarları şoka salmadı, həm də daimi qeyri-müəyyənlik yaratdı: onların hansı səviyyədə olacağı və nələri əhatə edəcəyi bilinmirdi. Bu, iqtisadiyyata zərər vurdu və böyük ehtimalla inflyasiyanın artmasına töhfə verdi. İndi isə razılaşmalar qüvvəyə minməyə başlayır, hüquqi məsələlər isə bu və ya digər şəkildə həll olunacaq.
Bütün bunları bir araya gətirdikdə, 2026-cı il üçün nikbin proqnoz vermək üçün kifayət qədər əsas var. Təkcə büdcə qanununun təsirinin gələn il ÜDM-i 0,9% artıracağı gözlənilir.
Lakin narahatlıq doğuran məqamlar da var — xüsusilə 2026-cı ildən sonrakı dövr üçün. Bütün bu stimullar “şəkər effekti” yarada bilər və ABŞ pandemiya dövründə bunun nə qədər təhlükəli olduğunu artıq görüb. Vergi qaytarışları, vergi endirimləri və aşağı faiz dərəcələri yüksək inflyasiyanı geri qaytara bilər. Bu, amerikalı ev təsərrüfatlarına ciddi zərbə vurar və inflyasiya gözləntilərini daha da möhkəmləndirərək onları sabitsizləşdirə bilər. FED-ə və onun inflyasiyanı nəzarətdə saxlamaq qabiliyyətinə olan etimadın bərpası illər çəkə bilər. Bundan əlavə, artmaqda olan dövlət borcunu da nəzərdən qaçırmaq olmaz — yeni qanun bu problemi daha da dərinləşdirir. Uzunmüddətli perspektivdə bu, faiz dərəcələrinin yüksəlməsinə və nəticə etibarilə istehlak xərclərinin azalmasına səbəb ola bilər.
Amma bunlar artıq gələn ilin — və növbəti məqalənin mövzusudur.
