Son dəfə İran genişmiqyaslı etirazlarla silkələndiyi zaman, 2022-ci ildə, ərəb dünyası bu hadisələri böyük maraqla izləyirdi. İran İslam Respublikası onilliklər ərzində bölgədə dominantlıq edən güclü müttəfiqlər şəbəkəsi qurmuşdu və bir çox ərəb ölkələri Tehran rejimində dəyişiklik olacağı təqdirdə öz ölkələrində İranın təsirindən azad ola biləcəklərini düşünürdülər. Banker.az xəbər verir ki, bu barədə “The Economist” dərgisi yazır.
Körfəz monarxiyaları tərəfindən maliyyələşdirilən ərəb xəbər agentlikləri etirazları dəstəkləyən davamlı xəbər yayımı ilə onları təşviq edirdi. Diplomatik dairələr isə rəsmi olaraq ehtiyatlı danışır, amma şəxsi görüşlərdə sevinclərini gizlətmirdilər. Hətta İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandiri Hüseyn Salami Səudiyyə dəstəkli media orqanlarını etirazları təşviq etməkdə ittiham etmiş və onlara xəbərdarlıq etmişdi.
Nəşr yazır ki, hazırda İran etirazları 2022-ci ildəkindən daha ciddi təhlükə yaratsa da, ərəb dünyasının reaksiyası əhəmiyyətli dərəcədə sönük görünür. Bunun əsas səbəbləri İranın regional nüfuzunun zəifləməsi və Körfəz ölkələrinin xaosdan qorxmasıdır. 2023-cü ilin oktyabrında baş verən İsrail müharibələri İranın müttəfiqlər şəbəkəsini zəiflətdi: Livandakı Həzbullah hələ də İsrail hava hücumlarına məruz qalır, Suriyadakı İrana meyilli rejimi isə artıq mövcud deyil. İranın özü də 12 gün davam edən İsrail və ABŞ bombardmanlarından sarsılıb. Hüseyn Salami isə müharibənin əvvəlində İsrail tərəfindən öldürülüb.
“The Economist” yazır ki, bütün bu səbəblər İslam Respublikasının taleyini artıq regional prioritet etməyə ehtiyac olmadığını göstərir. İranın qısa məsafəli raket arsenalı hələ də Körfəzdə hədəflərə zərbə endirə bilər, amma hərbi hücum halında ABŞ-ın güclü cavabı gözlənilir. Körfəz ölkələri həmçinin İraqda, Suriyada və Yəməndə dövlət çöküşünün yaratdığı xaosun təcrübəsini yaşamışdır və İranda etirazların tam miqyasda dövlət sarsıntısına çevrilməsini istəmirlər.
Ərəb dövlətləri İslam Respublikası ilə müsbət münasibətləri saxlamırlar və nüvə proqramını və ərəb müttəfiqlərinə dəstəyi məhdudlaşdırmağa hazır yeni iranlı hökuməti qəbul edə bilərlər. Lakin regiondakı son müharibələrdən sonra onlar etirazların daha çox xaos yaradacağından ehtiyat edirlər və buna görə də reaksiyaları diqqətlə, ehtiyatla müşahidə edilir.
Nəşr qeyd edir ki, İranın zəifləməsi, ABŞ və İsrailin təzyiqləri və Körfəz ölkələrinin xaos qorxusu ərəb dünyasının bu dəfə sönük və ehtiyatlı reaksiya verməsinə səbəb olub.
