Son illərdə qızıl, gümüş, platin və mis kimi metalların qiymətində müşahidə olunan artım qlobal iqtisadi və siyasi proseslərin birbaşa nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Xüsusilə ABŞ və Avropa iqtisadiyyatlarında uzunmüddətli inflyasiya təzyiqləri, mərkəzi bankların faiz dərəcələri ilə bağlı qeyri-müəyyən siyasəti və geosiyasi risklərin artması investorları ənənəvi maliyyə alətlərindən uzaqlaşdıraraq “təhlükəsiz liman” hesab edilən qiymətli metallara yönəldib.
Məsələn, 2025-ci ilin sonlarında qızılın qiyməti unsiya (1 oz) üçün $4 500-dən yuxarı çıxaraq illik təxminən 70 % artım göstərmiş, gümüş isə $75-dən çox səviyyəyə çataraq 158 %-dən artıq artımla rekord qırmışdır. Platin də bu müddətdə təxminən 150 % artaraq $2 400-ə yaxınlaşmışdır, bu da son illərin ən yüksək səviyyələrindən biridir.
Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) və Dünya Bankının hesabatlarında da vurğulandığı kimi, real faiz dərəcələrinin aşağı səviyyədə qalması qızıl və gümüş kimi aktivlərin cazibəsini daha da artırıb. Xüsusilə mərkəzi bankların qızıl ehtiyatlarını artırması bu metalın təkcə investisiya aləti deyil, həm də strateji maliyyə aləti kimi əhəmiyyətini gücləndirib.
Digər tərəfdən, gümüş, platin və misin qiymət artımı təkcə maliyyə və investisiya amilləri ilə deyil, eyni zamanda sənaye tələbi ilə sıx bağlıdır. Bərpa olunan enerji sektorunun sürətli inkişafı, elektromobillərin istehsalında mis və gümüşə artan ehtiyac, eləcə də avtomobil sənayesində platin və palladiumun katalizator kimi istifadəsi bu metallara olan struktur tələbi yüksəldib.
Azərbaycan daxilində də qiymətli metalların qiymətləri yüksəliş meyli göstərir. Məsələn, 8 fevral 2026-da Azərbaycan bazarında qızılın bir unsiyası 8 174 manat, gümüşün bir unsiyası isə 123 manat səviyyəsində ticarət olunurdu ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli artım deməkdir.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatlarına görə, yaşıl enerji texnologiyalarına keçid orta və uzun müddətdə mis və gümüş tələbinin davamlı artımını təmin edəcək. Bu isə təklifin məhdud olduğu bir şəraitdə qiymətlərin yüksəlməsini qaçılmaz edir.
Siyasi müstəvidə isə qiymətli metalların bahalaşması qlobal güc balansı ilə də əlaqəlidir. ABŞ dollarının qlobal dominantlığının tədricən müzakirə mövzusuna çevrilməsi, sanksiyalar fonunda bəzi ölkələrin valyuta ehtiyatlarını diversifikasiya etməsi və qızılın alternativ rezerv aləti kimi önə çıxması bu prosesi sürətləndirir. Rusiya, Çin və bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrin qızıl ehtiyatlarını sistemli şəkildə artırması maliyyə təhlükəsizliyi baxımından strateji addım kimi qiymətləndirilir. Bu tendensiya göstərir ki, qiymətli metallar təkcə bazar mexanizmləri ilə deyil, həm də geosiyasi qərarlarla formalaşan bir aktiv qrupudur.
Orta müddətli perspektivdə (1–3 il) inflyasiya risklərinin tam aradan qalxmaması və qlobal iqtisadi artımın zəif tempdə davam etməsi qiymətli metalların qiymətlərini nisbətən yüksək səviyyədə saxlaya bilər.
Uzun müddətli dövrdə isə (5 il və daha çox) texnoloji inkişaf, yaşıl iqtisadiyyatın genişlənməsi və mədən sənayesində yeni investisiyaların həcmi qiymətlərin istiqamətini müəyyən edəcək əsas faktorlar olacaq.
Əgər təklif tərəfi tələbi qarşılaya bilməzsə, xüsusilə mis və gümüş kimi sənaye yönümlü metallarda struktur bahalaşma davam edə bilər. Bu baxımdan qiymətli metalların gələcək dinamikası həm biznes qərarları, həm də dövlətlərin iqtisadi strategiyaları üçün mühüm siqnal rolunu oynayır.
Müəllif:
Nurlan Qarayev
Mənbə:
World Gold Council (qızıl üzrə rəsmi statistik və təhlil)
🔗 World Gold Council – Gold Demand Trends 2025 (illik və Q4 hesabat)
The Silver Institute (gümüş bazarı üzrə rəsmi istehsal və tələb statistikası)
🔗 Silver Industrial Demand Reached a Record 680.5 Moz in 2024 (Silver Institute)
Azərbaycan bazarında qiymətli metallarin qiymətləri (qızıl, gümüş, platin)
🔗 ICMA.az – Qızıl və gümüşün qiymətləri (08 Fevral 2026)
Azərbaycan qiymətli metallar bazarının statistik icmalı (Trend)
🔗 Trend.az – Azərbaycan bazarında qiymətli metallarin həftəlik dinamika
Reuters – qlobal gümüş tələbi və qiymət proqnozu (Silver Institute məlumatı)
🔗 Reuters – Silver Institute says global silver demand steady in 2026
⚠️Aşağıdakı məqalə müəllifin öz fikirlərini əks etdirir və Banker.az-ın mövqeyi ilə əks etdirməyə bilər.
