İranla müharibə fonunda dünyada aviasiya yanacağının qiyməti kəskin artıb və bu, qlobal inflyasiya ilə bağlı narahatlıqları gücləndirib. Yaxın Şərqdən neft ixracının pozulması Avropa İttifaqının aviasiya yanacağı bazarı üçün risk yaradır, çünki idxalın təxminən yarısı Hörmüz boğazından keçir. Münaqişə həmçinin Fars körfəzindən xam neft tədarükünü də pozub. Bu səbəbdən Hindistanın “Mangalore Refinery and Petrochemicals Ltd.” zavodu neft məhsullarının ixracını dayandırıb, Asiyada isə emal həcmləri azaldılıb ki, bu da aviasiya yanacağının təklifini aşağı salacaq.
İranla bağlı münaqişə səbəbindən Avropada aviasiya yanacağının qiyməti son dörd ilin rekord səviyyəsinə çatıb və Yaxın Şərqdən tədarük xeyli çətinləşib.
Qiymət agentliyi “Argus Media” bildirib ki, cümə axşamı Şimal-Qərbi Avropada yanacağın qiyməti 12% artaraq tonuna 1416 dollar olub və 2022-ci ilin iyunundan bəri ən yüksək səviyyəni yeniləyib. Həftə ərzində isə qiymət artımı 71%-ə çatıb.
Avropa aviasiya yanacağı ilə “Brent” markalı neft arasındakı qiymət fərqi barel üçün 97 dollara qədər yüksələrək yeni tarixi maksimuma çatıb. Asiyada etalon aviasiya yanacağının “Brent”ə nisbətən mükafatı bir müddət 200 dollar/barel səviyyəsinə qədər yüksəlib, daha sonra 80 dollar/barel səviyyəsinə enib. Münaqişədən əvvəl bu göstərici 20–25 dollar/barel olub.
“Sparta Commodities” şirkətinin analitiki Jun Qo mövcud vəziyyəti bazarda “tam xaos” kimi xarakterizə edərək bunun tamamilə yeni iqtisadi şərait yaratdığını bildirib.
İranla münaqişənin nəticələri ilə bağlı neft treyderlərinin narahatlığı artdıqca dünyada panika da güclənir və bu, qlobal inflyasiya ilə bağlı qorxuları artırır.
ABŞ və Asiyada qiymətlər iki il əvvəlki səviyyələri keçib. “General Index” məlumatlarına görə, aviasiya yanacağının bahalaşması Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik səbəbindən neft qiymətlərindəki artımı belə üstələyir. Bu qeyri-sabitlik enerji hasilatını və regionun əsas dəniz nəqliyyatı marşrutlarını pozur.
“Son sutka ərzində dünya üzrə hava daşımalarının qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə artıb”, — deyə “Sparta” şirkətinin xammal bazarı üzrə rəhbəri Ceyms Noel-Besvik bildirib. Onun sözlərinə görə, aviaşirkətlər marşrutların uzanması və qlobal təklifin azalması ilə üzləşir.
Avropa İttifaqının aviasiya yanacağı bazarı xüsusilə həssasdır. “FGE NexantECA” konsaltinq şirkətinin neft məhsulları üzrə rəhbəri Yugin Lindell bildirib ki, Aİ-nin aviasiya yanacağı idxalının təxminən yarısı Hörmüz boğazından keçir, dizel yanacağında isə bu göstərici təxminən 12% təşkil edir.
Son günlər baş verən münaqişə enerji və xammal bazarlarında ciddi sarsıntı yaradıb. Benzin, dizel və alüminiumun qiymətləri də artıb, nəqliyyat xərcləri isə kəskin yüksəlib ki, bu da istehlak qiymətlərinə təsir göstərə bilər.
Lindell xəbərdarlıq edib ki, Asiyada neft emalının əhəmiyyətli dərəcədə azalması ehtimalı yüksəkdir və bu, aviasiya yanacağının tədarükünü daha da azalda bilər.
Bu arada ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, ABŞ Fars körfəzi vasitəsilə enerji resurslarının fasiləsiz daşınmasını təmin etmək üçün sığorta zəmanətləri və hərbi-dəniz müşayiəti təqdim edəcək. Lakin gəmiçilik sənayesi bunu yalnız qismən həll kimi qiymətləndirir.
Aviasiya yanacağının bahalaşması digər bazar göstəricilərinə də təsir edir. General Index məlumatına görə, Şimal-Qərbi Avropada aviasiya yanacağı ilə xam neft arasındakı qiymət fərqi 2008-ci ildən bəri ilk dəfə 70 dollar/barel səviyyəsini keçib. Asiyada isə aviasiya və dizel yanacağı arasındakı qiymət fərqi 2023-cü ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
