Amerikanın S&P 500, Nasdaq Composite və Dow Jones Industrial Average indeksləri rekord artımdan sonra son bir neçə həftə ərzində dalğalanır. The Motley Fool yazır ki, bir çox investor bundan sonra nə baş verəcəyi ilə bağlı ziddiyyətli hisslər keçirir.
Amerika Fərdi İnvestorlar Assosiasiyasının 2026-cı ilin iyununda keçirdiyi sorğuya görə, amerikalı investorların təxminən 45%-i növbəti altı ay üçün bazarla bağlı nikbin mövqedədir. Bununla yanaşı, 36% pessimist əhval-ruhiyyədədir, 19% isə neytral mövqe tutur.
Eyni zamanda, CNN-in müxtəlif fond bazarı indikatorları əsasında investor əhval-ruhiyyəsini ölçən “qorxu və tamah indeksi” iyun ayının böyük hissəsində qəti şəkildə “qorxu” kateqoriyasında qalıb.
“Hətta Wall Street ekspertləri də hazırda süni intellekt köpüyündə olub-olmadığımız və ya bazarın hələ ciddi artım potensialına sahib olub-olmadığı barədə ortaq fikrə gələ bilmirlər. İnvestisiya əfsanəsi Uorren Baffett belə gələcəyi proqnozlaşdıra bilməsə də, o, bu yaxınlarda bir neçə xəbərdarlıq edib — və tarix göstərir ki, investorlar onlara diqqət yetirməlidirlər”, — materialda vurğulanır.
İnvestorlar lazımsız risk götürə bilərlər
Berkshire Hathaway-in illik səhmdar yığıncağı zamanı CNBC-yə müsahibəsində Baffett riskli səhmlərə qısamüddətli mərc edənləri təsvir etmək üçün kazino obrazından istifadə edib. O xəbərdarlıq edib ki, “insanlar heç vaxt indiki qədər qumara meyilli olmayıblar”, çünki getdikcə daha çox investor riskli qısamüddətli investisiyalara yönəlir.
“Tarix göstərir ki, Baffett haqlıdır. Əgər ətrafında kifayət qədər ajiotaj varsa, həddindən artıq bahalanmış səhmlər qısa müddətdə kəskin arta bilər, lakin bu qiymətlər, bir qayda olaraq, uzunmüddətli perspektivdə dayanıqlı olmur. Bu səhmləri rekord yüksək qiymətlərlə almaq son dərəcə riskli ola bilər, çünki onlar adətən ayı bazarı və ya resessiya dövründə ən çox zərər görən aktivlər olur”, — materialın müəllifləri qeyd edirlər.
Məsələn, dotkom köpüyü zamanı yüzlərlə texnologiya şirkəti sonrakı ayı bazarında çökməzdən əvvəl yeni zirvələrə çatmışdı. Səhmlərinin qiyməti sürətlə artsa da, bu şirkətlərin söykənə biləcəyi möhkəm fundamental baza yox idi və onların çoxu köpüyün partlamasından sağ çıxa bilmədi.
Bazarın hazırda həddindən artıq bahalanması ilə bağlı narahatlıqlar artır. Baffettin sevimli bazar indikatoru da həyəcan siqnalı verir.
Baffett dotkom köpüyünün çöküşünü proqnozlaşdırmaq üçün istifadə etdikdən sonra “Baffett indikatoru” adlandırılan bu göstərici Amerika səhmlərinin ümumi dəyəri ilə ÜDM arasındakı nisbəti ölçür. Daha yüksək nisbət bazarın mümkün həddindən artıq qiymətləndirildiyini göstərir. Baffett 2001-ci ildə Fortune jurnalına müsahibəsində qeyd etmişdi ki, bu göstərici 200%-ə yaxınlaşanda investorlar “odla oynayırlar”. Hazırda Baffett indikatoru 233%-i keçərək rekord səviyyəyə çatıb.
İnvestorlar indi nə edə bilər?
Heç bir bazar indikatoru ideal deyil, buna görə də enişin həqiqətən yaxınlaşdığına zəmanət yoxdur. “Bununla belə, hazırlıqlı olmaq heç vaxt zərər verməz və investorların portfellərini qorumaq üçün ata biləcəyi iki əsas addım var: dayanıqlı fundamental göstəricilərə malik keyfiyyətli şirkətlərə investisiya etmək və bazar enişləri zamanı investor olaraq qalmaq”, — məqalə müəllifləri hesab edirlər.
Möhkəm əsaslara malik şirkətlərin — məsələn, dayanıqlı biznes modeli və səriştəli rəhbər komandası olan müəssisələrin — uzunmüddətli perspektivdə inkişaf etmək ehtimalı daha yüksəkdir.
Bundan əlavə, əsas məqam məhz uzunmüddətli perspektivdir. Baffett uzun müddətdir “al və saxla” strategiyasını vurğulayır. O, sağlam səhmlərə sahib olmaq üçün ideal müddətin onun üçün “əbədiyyət” olduğunu deyib. S&P 500 indeksi son 20 ildə — 2026-cı ilin birinci yarısınadək — 758%-dən çox məcmu gəlirlilik göstərib. Bu da göstərir ki, bazarda qalınan müddət alış və ya satış üçün doğru anı tapmağa çalışmaqdan özlüyündə daha dəyərli ola bilər.
“Heç kim, hətta Uorren Baffett belə, bazarın bir-iki ildən sonra harada olacağını deyə bilməz. Amma hazırda bir çox səhmin həddindən artıq bahalı olduğu bir vaxtda uzunmüddətli artım potensialına malik keyfiyyətli şirkətlərə investisiya etmək mümkün hər hansı turbulensiya şəraitində sağ qalmağın açarı olacaq”, — məqalə müəllifləri yekunlaşdırırlar.
