Pekinin süni intellekt üçün təchizat zənciri qurmaq səylərində əsas rol oynayan dövlət şirkətinin taleyində kəskin dönüş baş verir.
Çinin şərqində yerləşən Xefey şəhərindəki geniş kampus ərazisində işçilər ChangXin Memory Technologies üçün yeni istehsal xəttinin tikintisini tamamlamağa tələsirlər. Bu dövlət şirkəti yaxın vaxtlara qədər Çinin yarımkeçirici sənayesindən kənarda demək olar tanınmırdı.
CXMT yaddaş çipləri uğrunda yarışa görə qlobal diqqət mərkəzinə düşüb. Vəziyyətlə tanış olan iki mənbənin məlumatına görə, Apple Çində satılan cihazlar üçün CXMT istehsalı olan DRAM çiplərini test etməyə başlayıb. Bununla yanaşı, iPhone istehsalçısı ABŞ texnologiya qruplarının daha geniş lobbi kampaniyasına rəhbərlik edir. Kampaniyanın məqsədi ABŞ hökumətini CXMT məhsullarının daha geniş istifadəsinə icazə verməyə inandırmaqdır.
CXMT-yə maraq təxminən on il ərzində milyardlarla dollar xərcləyən, indi isə Pekinin süni intellekt üçün yerli təchizat zənciri yaratmaq səylərində əsas halqaya çevrilən şirkətin taleyində kəskin dönüşü göstərir. Şirkət Çinin daxili fond bazarında təmsil olunan ən gəlirli texnologiya şirkətlərindən birinə çevrilməyə hazırlaşır.
“Çinin CXMT ilə bağlı gözləntiləri çox böyükdür”, — Taypeydə yerləşən Demokratiya, Cəmiyyət və Yeni Texnologiyalar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi əməkdaşı Emori Tsai-İ Van qeyd edib. “Şirkət əsas yerli yaddaş çipi istehsalçısı adı uğrunda mübarizədə liderə çevrilib və süni intellekt üçün özünü təmin edən təchizat zənciri yaratmaq üzrə ümummilli layihədə kritik rol oynayır”.
Yaddaş çatışmazlığı CXMT-nin maliyyə vəziyyətini kökündən dəyişib. IPO prospektinə görə, şirkətin xalis mənfəəti cari ilin birinci rübündə 33 milyard yuana, yəni 4,8 milyard dollara yüksəlib. Bu, əvvəlki onillikdə yığılmış 37 milyard yuanlıq, yəni 5,4 milyard dollarlıq zərərlə kəskin kontrast təşkil edir.
Hazırda CXMT dünyada dördüncü ən böyük DRAM istehsalçısıdır. DRAM çipləri smartfonlardan serverlərə qədər hər yerdə istifadə olunur. Bu bazarda ondan öndə SK Hynix, Samsung Electronics və Micron gəlir.
SemiAnalysis-in məlumatına görə, ötən il DRAM üçün plastin buraxılışı üzrə qlobal istehsal güclərinin təxminən 11%-i CXMT-nin payına düşüb. Xefey, Şanxay və Pekində yeni istehsal xətlərinin istismara verilməsi ilə bu göstəricinin 2028-ci ilə qədər 15%-ə yüksələcəyi gözlənilir.
DRAM üçün məhdud qlobal plastin həcmi uğrunda rəqabət aparan Amerika texnologiya qrupları üçün Çindən dördüncü qlobal təchizatçının meydana çıxması cəlbedici, lakin siyasi baxımdan həssas perspektivdir.
Apple daha əvvəl də Çin yaddaş təchizatçılarından istifadə imkanını araşdıranda ABŞ siyasətçilərinin açıq tənqidi ilə üzləşmişdi. Xüsusilə 2022-ci ildə o zamankı respublikaçı senator Marko Rubio təhlükəsizlik risklərinə işarə etmişdi.
Apple şirkəti Çində satılan cihazlar üçün CXMT çiplərini test edib-etmədiyini şərh etməkdən imtina edib.
CXMT-nin sürətli artımına və istehsalı genişləndirmək planlarına baxmayaraq, analitiklər hesab edirlər ki, Çində əlavə istehsal güclərinin meydana çıxması yaxın vaxtlarda yaddaş çiplərinin qiymətlərinin azalmasına səbəb olmayacaq. Çünki buraxılan məhsulun demək olar bütün həcmi artıq müqavilələrlə təmin olunub, tələb isə artmaqda davam edir.
“Belə bir yanlış təsəvvür var ki, Çin yaddaşı xeyli ucuzdur və tezliklə bazarı basacaq”, — SemiAnalysis-in yaddaş bazarı üzrə analitiki Rey Van deyir. “İstehsal gücləri son dərəcə məhduddur. CXMT genişləndikcə belə, təklif çatışmazlığı ən azı növbəti iki il ərzində davam edəcək”.
Daha uzunmüddətli perspektivdə isə rəqiblər Çinin digər sahələrində — günəş panellərindən elektromobillərə qədər — artıq müşahidə olunmuş ssenarinin təkrarlanmasından ehtiyat edirlər: dövlət dəstəyi ilə illərlə davam edən investisiyaların ardınca istehsal gücləri sürətlə artır, qiymətlər düşür və xarici rəqiblər bazardan sıxışdırılır.
CXMT şərh verməkdən imtina edib.
CXMT milli texnoloji çempion kimi təriflənilsə də, onun uğurunun başlanğıcı xarici texnologiyalarla bağlıdır. 2016-cı ildə Silikon Vadisindən qayıtmış sahibkar Çju İmin Xefey hakimiyyətinin dəstəyi ilə layihəni işə saldı. O, bundan əvvəl öz istehsal gücləri olmayan fleş-yaddaş tərtibatçısı GigaDevice şirkətini yaratmışdı. Məqsəd yerli fabriklər qurmaq və ölkənin xarici idxaldan asılılığını azaltmaq idi.
2019-cu ildə şirkət müflis olmuş Almaniya firması Qimonda-dan əsas patentləri aldı. SemiAnalysis-in məlumatına görə, həmin patentlər CXMT-nin DRAM biznesinin “əsasını” təşkil etdi. Bundan əlavə, CXMT Almaniya şirkətindən əsas mütəxəssisləri işə götürdü və Koreya ilə Tayvandan fəal şəkildə kadrlar cəlb etdi. Bu il Cənubi Koreya prokurorluğu Samsung-un keçmiş tədqiqatçısına çip istehsalı texnologiyalarının CXMT-nin xeyrinə sızdırılması ittihamı irəli sürdü.
CXMT həmçinin Niderlandın litoqrafiya qrupu ASML ilə sıx münasibətlər qurub. ASML-in dərin ultrabənövşəyi şüalanma — DUV — qurğuları Pekinin yarımkeçirici avadanlıqlarını lokallaşdırmaq səylərinə baxmayaraq, CXMT-nin istehsal prosesi üçün hələ də zəruridir. CXMT hələ ABŞ-nin “Entity List” — “Subyektlər siyahısı”na daxil edilməyib, buna görə də Çinə tədarükü təsdiqlənmiş ASML avadanlıqlarını ala bilir.
Şirkətin qərargahından kənarda 2024-cü ildə salınmış “dostluq bağı” ASML ilə tərəfdaşlığı əbədiləşdirir: xatirə nişanında şirkət nümayəndələrinin əl sıxması simvolik şəkildə təsvir olunub.
CXMT-nin yüksəlişi böyük ölçüdə onun yerli hakimiyyətlə sıx əlaqəsini əks etdirir. Həmin hakimiyyət illərlə şirkəti lokal yarımkeçirici ekosistemin mərkəzi halqası kimi inkişaf etdirib.
Analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, hökumət CXMT-yə geniş kampus üçün ucuz torpaq sahələri verib, maliyyələşmə və subsidiyalar təmin edib, həmçinin təchizatçıları və müştəriləri şəhərə cəlb etməyə kömək edib. Beləliklə, CXMT ətrafında sənaye klasteri formalaşıb. Şirkətin maliyyə hesabatına görə, 2023–2025-ci illər arasında CXMT dövlət subsidiyaları şəklində ən azı 6 milyard yuan, yəni 880 milyon dollar alıb.
CXMT-nin ən azı 15 dövlət səhmdarı var və onlar ümumilikdə şirkətin 36%-nə sahibdirlər. Özəl investisiya fondlarının bir çoxunun tərəfdaşları arasında da dövlət strukturları var.
“Dəstəyin əhəmiyyətli hissəsi qeyri-maddi xarakter daşıyır”, — DSET-dən Van izah edir. “Yəqin ki, Xefey hakimiyyəti CXMT-yə təchizatçılar və müştərilərlə, o cümlədən yerli avtomobil istehsalçıları ilə əlaqələr qurmaqda kömək edib. Bu münasibətlər həlledici əhəmiyyət daşıyıb”.
IPO Xefey investorları üçün sərfəli hadisəyə çevriləcək. Analitiklərin proqnozlarına görə, listinqdən sonra CXMT-nin qiymətləndirməsi 3 trilyon yuana çata bilər. Əgər bu səviyyə əldə olunsa, Xefeyin mənfəəti 1 trilyon yuanı keçəcək. Bu, təxminən şəhərin illik ÜDM-inə uyğundur.
CXMT-nin Xefeydəki digər texnologiya şirkətləri — süni intellekt qrupu iFlytek-dən avtomobil istehsalçısı Nio-ya qədər — arasında mövqeləri son bir ildə nəzərəçarpacaq dərəcədə möhkəmlənib. “İndi hamı CXMT-də işləmək istəyir. Əvvəllər o, iFlytek qədər prestijli sayılmırdı”, — Xefeydən olan mühəndislərdən biri bildirib. Ötən il şirkətin ştatı təxminən 6 000 nəfər artaraq 20 000 əməkdaşa çatıb.
IPO prospektində CXMT istehsal proseslərinin modernləşdirilməsi, “növbəti nəsil” DRAM texnologiyaları sahəsində tədqiqat və inkişaf, həmçinin aparıcı mühəndis mütəxəssislərin, o cümlədən xaricdən olan kadrların işə götürülməsi üçün 29,5 milyard yuan cəlb etməyi planlaşdırdığını bildirib.
Şirkətin kampusu həm onun strateji əhəmiyyətini, həm də məxfilik rejimini əks etdirir. Əməkdaşların çoxu ərazidə və ya onun yaxınlığındakı mənzillərdə yaşayır. Ofislərdə şəxsi mobil telefonlardan istifadə qadağandır — bu, məxfi texnologiyalarla işləyən texnoloji şirkətlərdə geniş yayılmış praktikadır. FT jurnalistlərinin səfəri zamanı mühafizə ciddi şəkildə hasarlanmış kompleksi fotoşəkil çəkməyə icazə verməyib və onu “məxfi obyekt” adlandırıb.
DRAM istehsalı biznesi CXMT-ni mənfəətli etsə də, əsas sınaq yüksək buraxıcılıq qabiliyyətli yaddaş — HBM bazarına çıxış olacaq.
Bu yaxınlarda dərc olunmuş IPO prospektində CXMT yeni formalaşan HBM biznesini qeyd etməyib. Bu sahə barədə az məlumat var və o, ciddi şəkildə qorunan sirr olaraq qalır. HBM süni intellekt akseleratorlarında istifadə olunan ən tələb olunan yaddaş növüdür; bu istiqamətdə CXMT bazarın üç liderindən xeyli geri qalır.
Çin qrupu yeni istehsal xətlərinin bir hissəsini, o cümlədən Şanxaydakı xətləri HBM istehsalına ayırıb. Lakin analitiklərin qeyd etdiyi kimi, onun Çində tətbiq həcmi hələlik böyük deyil. 2024-cü ildə qadağa tətbiq olunana qədər Çin süni intellekt şirkətləri Koreya HBM-inin əhəmiyyətli ehtiyatlarını formalaşdırmağa macal tapmışdılar. Bununla belə, məlumatlı mənbələrin sözlərinə görə, ölkəyə tədarüklər hələ də davam edir — o cümlədən qeyri-qanuni kanallarla.
Bundan başqa, CXMT-də HBM istehsalının maya dəyəri xarici rəqiblərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Şirkətə ASML-in qabaqcıl EUV qurğularını almaq qadağandır. Bu qurğular silikon plastin üzərində son dərəcə xırda strukturların formalaşdırılmasını sadələşdirir.
“CXMT üçün EUV avadanlığının alınmasına qoyulan məhdudiyyətlər onun HBM biznesinə mənfi təsir göstərib”, — DSET-dən Van izah edir. “Yararlı məhsul çıxışı aşağı olaraq qalır, CXMT-nin texnologiyanın sazlanması üzrə daimi eksperimentləri isə Çin şirkətlərinin bu məhsulu tətbiq etməsi üçün maneələr yaradır”.
Buna baxmayaraq, sənaye ekspertlərinin çox azı Pekinin daha yüksək xərclərə baxmayaraq, bu texnologiyanı inkişaf etdirmək əzmindən şübhələnir. Gözlənilir ki, ənənəvi DRAM istehsalı biznesindən əldə olunan mənfəət, eləcə də qarşıdakı IPO-dan gələn vəsait HBM bazarına çıxmaq üçün çoxillik səyləri maliyyələşdirəcək.
“Çin süni intellekt şirkətlərinin CXMT yaddaşından istifadə etməsi ümumi strateji vəzifə ilə şərtlənir”, — DSET-dən Van izah edir. “Pekində texnoloji özünütəminata mərc ediblər: bu, xarici təchizatçılardan asılılıqdan daha prioritet hesab olunur. Bu strategiyada CXMT-yə əsas rol ayrılıb”.
