Benzin və dizel yanacağı bazarlarında neftin nisbətən aşağı qiymətlərinə baxmayaraq təklif çatışmazlığı müşahidə olunur. Bu isə İranla müharibənin yaratdığı enerji böhranının hələ tam aradan qalxmadığını göstərir.
ABŞ və İsrailin İranla münaqişəsi nəticəsində Hörmüz boğazının faktiki olaraq bağlanması fonunda neft qiymətləri kəskin yüksəlmişdi. Münaqişədən əvvəl dünya üzrə neft tədarükünün təxminən beşdə biri bu boğazdan keçirdi.
Atəşkəs razılaşmasından sonra neft ucuzlaşsa da, döyüş əməliyyatlarının yenidən başlaması qiymətlərin artmasına səbəb olub. Buna baxmayaraq, yanacağın qiyməti yüksək olaraq qalır.
Bu vəziyyət göstərir ki, Hörmüz boğazı vasitəsilə daşımaların normallaşması baş versə belə, sənaye və istehlakçılar üçün inflyasiya təzyiqi davam edə bilər. Bu amil mərkəzi bankların da diqqət mərkəzindədir.
Bu həftə Rusiya Ukraynanın hücumları nəticəsində ölkənin neft emalı infrastrukturuna ziyan dəydiyini və daxili bazarda yanacaq çatışmazlığı riskinin artdığını əsas gətirərək dizel yanacağının ixracını qadağan etdikdən sonra vəziyyət daha da gərginləşib.
Yanacaq və xam neft qiymətləri arasındakı fərq – neft emalı zavodlarının gəlirliliyini göstərən göstərici – əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Avropa və ABŞ-dəki emal zavodları ABŞ–İran atəşkəsi dövründə strateji ehtiyatlardan və Yaxın Şərqdən bazara daxil olan əlavə xam neft həcmlərini emal etməkdə çətinlik çəkirlər.
“Sparta Commodities” analitiki Nil Krosbinin sözlərinə görə, dünyada mövcud neft emalı gücləri bazara daxil olan bütün xam nefti emal etmək üçün kifayət etmir. O əlavə edib ki, yanacağın yüksək qiymətləri istehlakçı tələbinin azalmasına səbəb ola bilər.
Çərşənbə günü Avropada dizel yanacağının emal marjası Rusiyanın ixrac qadağasından sonra rekord həddə çataraq bir barel üçün 60 dolları ötüb. Bu həftə Avropada benzin xam neftə nisbətən təxminən 41 dollar premiumla satılıb ki, bu da Rusiya–Ukrayna münaqişəsi fonunda tədarük problemlərinin pik həddə çatdığı 2022-ci ilin yayından bəri ən yüksək göstəricidir.
ABŞ-də neft emalının gəlirliliyini əks etdirən “Nymex 3-2-1” göstəricisi iyulun 8-də rekord səviyyəyə – bir barel üçün 64,58 dollara yüksəlib.
Xam neftin ucuzlaşması fonunda ABŞ-də emal marjalarının artması yanacaq bazarında gərginliyin davam etdiyini göstərir.
Rusiyanın dizel ixracı azalır
“Kpler“ şirkətinin məlumatına görə, Rusiyanın dizel və qazoyl ixracı Ukraynanın son hücumlarından əvvəl də azalmağa başlamışdı. Gündəlik ixrac rekord aşağı səviyyə olan 400 min barelə enmiş, iyul ayında isə bunun da yarısından aşağı düşmüşdür.
Asiyada dizel üzrə marja qərb bazarlarında təklifin azalacağı gözləntiləri fonunda son bir ayın maksimumuna yüksəlib. Bununla belə, region hələlik yanacaqla nisbətən yaxşı təmin olunur.
“Energy Aspects” şirkətinin analitiki Natalya Losadanın sözlərinə görə, Rusiyanın ixrac qadağası iri alıcıları ABŞ, Yaxın Şərq və Hindistandan alternativ tədarük axtarmağa məcbur edəcək. Bu isə Avropanın daha məhdud həcmdə mövcud resurslar uğrunda rəqabət aparmasına səbəb ola bilər.
Dizel yanacağının çatışmazlığı Şimal yarımkürəsində payız məhsul yığımı mövsümü ərəfəsində fermerlərin yanacaq xərclərini artıracaq.
Yanacaq ehtiyatları aşağı səviyyədə qalır
Benzin satışının gəlirliliyi də Şimal yarımkürəsində yay avtomobil mövsümü öncəsi satışların zəifləməsinə dair siqnallara baxmayaraq yeni maksimumlara çatıb.
ABŞ Enerji İnformasiyası Administrasiyasının (EIA) məlumatına görə, iyulun 3-də başa çatan həftədə ölkədə benzin ehtiyatları iyul ayının əvvəli üçün 2021-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb.
Asiyada isə aşağı yanacaq ehtiyatları Çindən ixracın artacağı gözləntilərinə baxmayaraq qiymətləri dəstəkləyib.
Ümumilikdə, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv ölkələrdə neft məhsulları ehtiyatları yaz aylarındakı minimum səviyyələrdən bərpa olunsa da, hələ də 2015–2019-cu illərin orta göstəricisindən aşağıdır. Bu isə qlobal yanacaq bazarında ehtiyatların məhdud olduğunu və tədarükdə yaranacaq istənilən fasiləyə qarşı həssaslığın yüksək olaraq qaldığını göstərir.
