2000-ci illərin əvvəllərində yaddaş çipləri bazarında baş verən kəskin tənəzzül Hynix Semiconductor-u, şirkət o zaman belə adlanırdı, iflasın astanasına gətirdi. Satışlar iki dəfə azaldı, Cənubi Koreya istehsalçısının bazar dəyəri isə 500 milyon dolları güclə ötürdü. Bunun ardınca on il davam edən sərt restrukturizasiya dövrü başladı. Bu müddətdə şirkət amerikalı rəqibi Micron-un onun aktivlərini ələ keçirmək məqsədilə həyata keçirməyə çalışdığı satınalmadan güclə xilas oldu. 2012-ci ildə çətin vəziyyətdə olan çip istehsalçısını yerli SK Group konqlomeratı aldı.
Bu gün SK Hynix-in vəziyyəti tamamilə fərqlidir. İyun ayında şirkət qısa müddətə Samsung Electronics-i geridə qoyaraq Cənubi Koreyanın ən bahalı şirkətinə çevrildi. Hazırda o, qlobal yaddaş çipləri bazarında çoxdankı rəqibi ilə demək olar ki, eyni səviyyədə irəliləyir və süni intellekt sistemləri üçün zəruri olan yüksək ötürmə qabiliyyətli yaddaş, yəni HBM seqmentində Samsung-u nəzərəçarpacaq dərəcədə qabaqlayır.
Süni intellekt bumu SK Hynix-in bazar kapitallaşmasının başgicəlləndirici sürətlə artmasına səbəb olub: may ayında bu göstərici 1 trilyon dolları ötüb. İyulun 10-da şirkət səhmlərini ABŞ-ın Nasdaq birjasında listinqə çıxarıb və yerləşdirmə zamanı 26,5 milyard dollar cəlb edib. Bu, xarici şirkət üçün rekord göstəricidir. Növbəti ticarət günündə səhmlərin qiyməti aşağı düşsə də, investorlar çip istehsalçılarının getdikcə yüksələn qiymətləndirmələrinə ehtiyatla yanaşırlar, 2025-ci ilin əvvəlindən bəri kağızların dəyəri yenə də təxminən 1000% artıb.
Genişmiqyaslı ekspansiyanın maliyyələşdirilməsi listinq zamanı cəlb olunan vəsaitlər, həmçinin şirkətin mart ayı da daxil olmaqla son 12 ay ərzində yaratdığı 50 milyard dollarlıq əməliyyat pul axını hesabına təmin ediləcək.
“Yaxın beş il ərzində ümumi istehsal gücümüzü iki dəfə artırmaq niyyətindəyik”, – deyə SK Group-un sədri Çe Te Von ötən ay vəd edib.
SK Hynix çiplərinə tələbat nəhəngdir: son rübdə satışlar bir il əvvəllə müqayisədə üç dəfə yüksək olub.
SK Hynix süni intellekt bumunun baş verməsini öz uğuru kimi təqdim etməməlidir. Bununla belə, şirkətin dirçəlişi həqiqətən təsirlidir. Çip istehsalı sənayesində böyük kapital xərcləri və yüksək texnoloji mürəkkəblik artıq bazarda möhkəmlənmiş oyunçuların xeyrinə işləyir. Autsayderlərin önə çıxması nadir hallarda baş verir. Bəs SK Hynix buna necə nail olub?
Sirr qismən şirkətin çevikliyindədir. 2010-cu illərin əvvəllərində SK Hynix yaddaş bazarının təxminən 40%-nə nəzarət edən Samsung-un kölgəsində qalırdı. Hynix-in bazar payı isə təxminən 25% idi. Bazarda ikinci mövqedə olan şirkət lideri qabaqlamağın yollarını fəal şəkildə axtarırdı.
2013–2018-ci illərdə SK Hynix-ə rəhbərlik etmiş Pak Son Ukun sözlərinə görə, inkişafın əsas istiqaməti çiplərin ölçülərinin davamlı olaraq kiçilməsi nəticəsində yaranan fiziki maneələri aradan qaldırmağa imkan verən innovativ həllər olub.
Əlverişli fürsət 2008-ci ildə yaranıb. Həmin dövrdə özü də Intel-dən sonra “ikinci nömrə” rolunu oynayan ABŞ şirkəti AMD SK Hynix-dən qrafik prosessor üçün yeni tip üst-üstə yerləşdirilən yaddaş hazırlamağı xahiş edib. Şirkətlər bundan əvvəl qrafika üçün yaddaş çipinin daha əvvəlki versiyası üzərində də əməkdaşlıq etmişdilər və həmin layihə çox uğurlu olmuşdu.
2013-cü ildə istehsal edilən ilk HBM nümunələri müştərilər üçün həddindən artıq bahalı olsa da, onlar bir şeyi aydın şəkildə göstərdi: yaddaş çiplərinin şaquli şəkildə üst-üstə yerləşdirilməsi iş sürətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa imkan verir.
Rəqiblərin səhvləri də SK Hynix üçün əlavə üstünlük yaradıb. 2019-cu ildə Samsung resursları digər çip növlərinə yönəltmək üçün HBM üzərində çalışan komandasını ixtisar edib. Bu texnologiyaya inanan mühəndislər SK Hynix-ə keçiblər. Həmin dövrdə məhsullarının buraxılışında gecikmələrlə mübarizə aparan Intel-dən bir qrup mütəxəssis də Cənubi Koreyanın yaddaş istehsalçısına qoşulub.
Korporativ mədəniyyət də az rol oynamayıb. Samsung daxili rəqabəti təşviq edən sərt meritokratiyası ilə tanınır. SK Hynix isə əksinə, əməkdaşlığa üstünlük verir. Şirkətin insan resursları istiqaməti üzrə keçmiş rəhbəri Hyon Son Yopun sözlərinə görə, müntəzəm fərdi görüşlər kimi ümumkorporativ təcrübələr əməkdaşlara fikirlərini açıq şəkildə bildirməyə və məlumat paylaşmağa imkan verir. Bu, Samsung-un daha iyerarxik və “qapalı” mühitindən fərqlənir.
Şirkətdə mühəndislərin eksperimental işi təşviq olunur. Hədəf nəticələrə çatmayan layihələr isə “uğursuzluq nümunələri” kimi sistemləşdirilir və ətraflı təhlil üçün istifadə edilir.
Bu təcrübənin nəticələrindən biri mass reflow molded underfill, yəni “təkrar əridilmə üsulu ilə kütləvi qəliblənmiş alt dolğu” texnologiyasının hazırlanması olub. Texnologiya üst-üstə yerləşdirilmiş çiplər arasındakı boşluqların qəlibləmə mayesi ilə doldurulmasını nəzərdə tutur. Bu isə istiliyin daha səmərəli ötürülməsini təmin edir.
Tətbiq olunan həllər SK Hynix-ə 2022-ci ildə HBM3 yaddaş bazarında, məhsulun dördüncü nəslində Samsung-u qabaqlamağa və süni intellekt çipləri seqmentinin lideri Nvidia üçün qabaqcıl yaddaşın yeganə təchizatçısına çevrilməyə imkan verib.
Bununla belə, SK Hynix hələ də çətinliklərlə üzləşə bilər. Şirkət əvvəllər heç vaxt belə sürətli genişlənmə dövründə bazar lideri mövqeyində olmayıb.
Samsung və Micron tədricən geriliyi azaldırlar. Hər iki şirkət Nvidia-nın Vera Rubin server stendi üçün HBM yaddaşının bir hissəsini tədarük etməyi planlaşdırır. Samsung isə ənənəvi yaddaş seqmentində liderliyini geri qaytarır.
Yaddaş bazarında birlikdə dominant mövqeyə malik olan üç oyunçu nəhəng investisiya planları açıqlayıb. Ötən ay Cənubi Koreyanın iki nəhəng şirkəti 2040-cı ilə qədər 2 trilyon dollardan çox sərmayə yatırmaq niyyətində olduqlarını bildiriblər. Bu planlara Seul yaxınlığındakı Yonin şəhərində yarımkeçirici müəssisələrdən ibarət “meqaklaster”in yaradılması da daxildir.
Keçmişə qayıdış: bazarın dövriliyi
Tələbatın sürətli artması və kəskin rəqabət həddindən artıq investisiya riskini yüksəldir. Bu, əvvəlcədən dövri xarakter daşıdığı məlum olan yaddaş bazarındakı bum dövrlərinin tipik xüsusiyyətidir.
Əvvəlki dövrün pik nöqtəsində, 2018-ci ildə SK Hynix-in kapital xərcləri 15 milyard dollara, yaxud gəlirin 40%-nə çatmışdı. Daha sonra, 2019-cu ildə server avadanlığı bazarındakı yavaşlama yaddaş qiymətlərinin iki dəfə azalmasına səbəb oldu. Növbəti il şirkətin satışları 33% azaldı, yüksək sabit xərclər səbəbindən əməliyyat mənfəəti isə 87% çökdü.
Bu dəfə şirkət kapital xərclərini gəlirin təxminən üçdə biri səviyyəsində məhdudlaşdıracağına söz verib. Son 12 ay ərzində bu xərclər orta hesabla gəlirin 22%-ni təşkil edib.
Bundan əlavə, SK Hynix bildirir ki, əvvəlkindən daha sərt şərtlərlə bağlanmış uzunmüddətli təchizat müqavilələri satışların bir neçə il üçün proqnozlaşdırılmasını təmin edir.
Morningstar analitik şirkətindən Cin Ce Yunun sözlərinə görə, bu, gələcək tənəzzülün “o qədər də kəskin olmamasına” kömək edə bilər. Lakin tələbat əvvəlki dövrlərlə müqayisədə yüksək qalsa belə, onun istənilən azalması hazırda tikilən yeni istehsal güclərinin istifadəyə verilməsi ilə eyni vaxta düşə bilər.
Bernstein broker şirkətinin hesablamalarına görə, son bir ildə təxminən on dəfə artan yaddaş qiymətləri, çox güman ki, gələn il pik həddə çatacaq. Bu isə 2028-ci ildə SK Hynix-in satışlarının təxminən 45% azalmasına səbəb ola bilər.
CXMT və YMTC kimi Çin yaddaş istehsalçılarının böyüməsi artıq təklif problemini daha da gücləndirə bilər.
Bundan başqa, SK Hynix siyasətçilərin artan təzyiqi ilə üzləşir. Cənubi Koreya Prezidenti Li Ce Myon şirkətdən ölkənin nisbətən zəif inkişaf etmiş cənub-qərb regionunda istehsal güclərini artırmağı tələb edir. SK Hynix bu yaxınlarda həmin regionda daha bir çip istehsalı klasterinin yaradılması üçün 260 milyard dollardan çox investisiya elan edib.
Regionda kifayət qədər su və elektrik enerjisi olsa da, şirkət rəhbərliyi istehsal güclərinin həddindən artıq böyük hissəsini ixtisaslı kadrların və sənaye əlaqələrinin cəmləşdiyi Seuldan uzağa köçürməkdən ehtiyat edir.
Təzyiq ABŞ-dan da gəlir. Məlumatlara görə, ABŞ-ın ticarət naziri Hovard Latnik çip istehsalçısı ilə Amerika ərazisində istehsalın genişləndirilməsi barədə danışıqlar aparır. Şirkət artıq İndiana ştatında 4 milyard dollar dəyərində müəssisə tikmək öhdəliyi götürüb.
SK Hynix öz təcrübəsində görür ki, uğur yalnız imkanlar deyil, həm də yeni çağırışlar gətirir.
