Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər: humanoidlər tərəfdarlarının vəd etdiyi səmərəlilik artımını təmin etməyə bilər.
BMW-nin Cənubi Karolina ştatının Spartanburq şəhərindəki zavodunda üzü əvəzinə ekran olan insanabənzər robot bu yaxınlarda enerji doldurma stansiyasından ayrılaraq üst-üstə yığılmış yaşıl plastik qutulara tərəf hərəkət edib. O, qutulardan birindən detal götürüb, arxaya çevrilərək onu arabaya qoyub, daha sonra arabanı istehsal sexi boyunca çəkməyə başlayıb.
Onun yavaş və sərt hərəkətləri texnoloji inqilabdan daha çox ağır içkili gecədən sonrakı vəziyyətdə olan işçinin hərəkətlərini xatırladırdı.
“Hələlik onlar insanlardan daha yavaş işləyirlər”, — BMW-nin Spartanburq zavodunda logistika üzrə vitse-prezidenti Ulrix Viland iyunda robotun işini izləmək üçün dəvət olunan jurnalistlərə etiraf edib. Lakin dərhal əlavə edib: “Bununla belə, irəliləyiş çox sürətlə gedir”.
Avtomobil istehsalçıları robotlardan uzun illərdir istifadə edirlər, lakin əvvəllər bunlar əsasən bir manipulyatoru olan stasionar və güclü maşınlar idi. Onlar kuzov karkaslarının qaynaqlanması və ya qapı panellərinə yapışqan vurulması kimi rutin əməliyyatları yerinə yetirirdilər.
İndi isə iri avtomobil konsernlərinin əksəriyyəti insanabənzər robotlara, yəni humanoidlərə mərc edir. Hesab olunur ki, onlar avtomatlaşdırmanın yeni dalğasını başladacaq və istehsalın səmərəliliyini artıracaqlar. Süni intellektlə təchiz olunan belə robotlar sexlərdə sərbəst hərəkət etməli və hazırda insanların gördüyü işləri yerinə yetirməlidirlər. Üstəlik, bunun üçün zavodları yenidən qurmağa və ağır avadanlıqları dəyişməyə ehtiyac olmayacaq.
Ənənəvi robotların əksəriyyətindən fərqli olaraq, humanoidlər səsli əmrlərə reaksiya verə, nəzəri olaraq problemləri müstəqil həll edə və gözlənilməz situasiyalarda uyğun hərəkət edə biləcəklər. Onların nahar fasiləsinə ehtiyacı yoxdur, həmkarlar ittifaqlarına qoşulmurlar və tibbi sığorta tələb etmirlər.
Optimistlər hesab edirlər ki, robotlar ABŞ-də istehsalın dirçəldilməsinə kömək edəcək: məhsuldarlığı artıracaq, ixtisaslı işçi çatışmazlığını kompensasiya edəcək və Qərb avtomobil istehsalçılarına daha aşağı xərclərlə işləyən Çin şirkətləri ilə rəqabət aparmaq imkanı verəcək. Detalların çeşidlənməsi kimi rutin, lakin vacib əməliyyatları maşınlar yerinə yetirəcək, insanlar isə daha maraqlı və ixtisaslaşmış işlərə fokuslana biləcəklər.
Lakin robotların və digər avtomatlaşdırma vasitələrinin tətbiqini araşdıran bir çox ekspert daha qaranlıq ssenarilərə də diqqət çəkir.
“Avtomatlaşdırma adətən bir məhsul vahidinin istehsalına çəkilən əmək xərclərini azaltmağa imkan verir və bütövlükdə bu, cəmiyyət üçün faydalıdır”, — aprel ayında Konqres komitəsində robototexnika haqqında məruzə etmiş Case Western Reserve Universitetinin iqtisadiyyat professoru Syuzan Helper hesab edir.
“Amma əsas məsələ azad olunan vaxtdan necə istifadə olunacağıdır”, — o vurğulayır. “Risk var ki, daha maraqlı işlər insanlardan alınacaq, onların üzərinə yalnız rutin tapşırıqlar qoyulacaq, eyni zamanda ştat və əməkhaqları da azaldılacaq”.
Bu arada Çin şirkətləri rəqiblərini artıq nəzərəçarpacaq dərəcədə qabaqlayırlar. Çin hökuməti robototexnikanı milli prioritet elan edib. Ölkədə robot istehsalçıları hərəkəti təmin edən ötürücü sistemlərin və sensorların inkişaf etmiş təchizatçı şəbəkəsinə arxalanırlar. ABŞ-də isə belə komponentləri tapmaq xeyli çətindir.
“Çində robotun tətbiq xərci ABŞ-dəki xərclərin yalnız kiçik bir hissəsidir”, — MIT Sənaye Səmərəliliyi Mərkəzinin icraçı direktoru Ben Armstronq deyir. “Orada alət istehsalçıları və avadanlıq təchizatçılarından ibarət son dərəcə sıx ekosistem formalaşıb”.
Ötən ay ABŞ Federal Rabitə Komissiyası Çindən insanabənzər və digər qabaqcıl robotların idxalını qadağan edib.
Avtomobil sənayesi onsuz da ənənəvi robotlardan digər sektorlarla müqayisədə daha fəal istifadə edir və çox güman ki, humanoidlərin də ən böyük istehlakçılarından birinə çevriləcək.
Hyundai Motor avtomobil istehsalında robototexnikanın tətbiqində liderlərdən biridir. Corciya ştatının Savanna şəhəri yaxınlığındakı zavodda şirkət istehsalı fəal şəkildə yenidən qurur. Avtonom arabalar demək olar ki, forkliftləri sıxışdırıb çıxarıb və indi materialları sex daxilində onlar daşıyırlar.
Savanna yaxınlığındakı Hyundai zavodunda avtomobillərin yığılmasında robototexnikadan fəal şəkildə istifadə olunur
Qüsurların aşkarlanması üçün itə bənzəyən dördayaqlı robotlardan istifadə olunur. Onlar avtomobillərin altına baxaraq qüsurları müəyyən edirlər. Digər köməkçi növü isə iki nəfərlik çarpayı ölçüsündə yastı, təkərli robotlardır. Onlar Ioniq 5 və Ioniq 9 elektromobilləri konveyerdən çıxan kimi altlarına girir, avtomobilləri aşağıdan qaldırır və sınaq sahələrinə aparırlar.
Avtomobil zavodlarının əksəriyyətində maşınları bir sahədən digərinə işçilər özləri sürürlər. İnsanlar robotlardan fərqli olaraq bəzən sütunlara və digər maneələrə çırpılırlar. Hyundai-nin nəqliyyat robotlarında isə belə problem yoxdur, 2024-cü ildə avtomobil istehsalına başlayan Corciya zavodunda ümumi yığım üzrə baş menecer Cerri Rouç deyir.
“Biz bir dəfə də olsun sütuna çırpılmamışıq”, — o vurğulayır.
Hyundai 2021-ci ildə insanabənzər robotlar hazırlayan Boston Dynamics şirkətini satın alıb. Avtomobil konserni əvvəlcə bu robotlardan komponentləri müəyyən ardıcıllıqla düzmək üçün istifadə etməyi planlaşdırır ki, sonradan insanlar həmin detalları avtomobillərə quraşdırsınlar.
Bu, BMW-nin Spartanburqdakı zavodunda Figure AI robotunun nümayiş etdirdiyi əsas tapşırıqla eynidir. Texas ştatının Ostin şəhərində Apptronik robotlarını sınaqdan keçirən Mercedes-Benz də onlardan materialların daşınması və çeşidlənməsi üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Avtomobil istehsalçıları belə rutin işlərdə əməkdaşları saxlamağın çətin olduğunu bildirirlər.
Hyundai zavodunun baş inzibati direktoru Brent Stabbs əmindir ki, robotlar avtomobil sənayesində daha keyfiyyətli iş yerləri yaradacaq, xüsusilə də videooyunlarla böyümüş gənclər üçün. Şirkət robotlara texniki xidmət üzrə təcrübə proqramı başladıb və Stabbsın sözlərinə görə, bu proqram yüksək maaşlı peşələrə yol açacaq.
“Hazırda istehsala daha çox insan cəlb etmək və bu işin kimlər üçün uyğun olması ilə bağlı köhnə stereotipləri dağıtmaq üçün unikal imkan yaranıb”, — o qeyd edir.
Həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri isə belə bəyanatlara son dərəcə skeptik yanaşır və robotların sadəcə insanları sıxışdırıb çıxaracağından ehtiyat edirlər. Ötən ay Hyundai-nin Cənubi Koreyadakı işçiləri robotların tətbiqi ilə bağlı qərarların qəbulunda iştirak etmək hüququ tələb edərək tətilə çıxıblar.
United Automotive Workers həmkarlar ittifaqının prezidenti Şon Feyn insanabənzər robotları və süni intellekti işçilər üçün “dərin təhlükə” və milyarderləri daha da varlandıracaq vasitə adlandırıb.
“Bəşəriyyət texnologiyaları idarə etməlidir, texnologiyaların insanları idarə etməsinə imkan verməməlidir”, — o, iyunda həmkarlar ittifaqının illik qurultayında nümayəndələrə bildirib.
Avtomatlaşdırmanın tarixini araşdıran ekspertlər vurğulayırlar ki, onun əmək bazarına təsiri mürəkkəb və proqnozlaşdırılması çətindir. Eyni şey şirkətlərin səmərəliliyinə və mənfəətinə təsir üçün də keçərlidir.
“Əgər texnologiyanın tətbiqi sadəcə dəbin dalınca getmək naminə aparılırsa, məhsuldarlığın hətta aşağı düşməsi riski var”, — əmək və texnologiya mövzularını araşdıran Karnegi Mellon Universitetinin iqtisadiyyat professoru Lourens Ales hesab edir. “İşçi ixtisar olunur, amma prosesin özünün daha səmərəli olub-olmadığı heç də aydın deyil”.
MIT-dən Armstronqun sözlərinə görə, şirkətlər yeni texnologiyalar tətbiq etməklə paralel olaraq əməkdaşların bacarıqlarını da inkişaf etdirdikdə ən böyük uğuru əldə edirlər. Onun araşdırmaları göstərir ki, məhsuldarlıqda ən ciddi artımı məhz avtomatlaşdırmanı işçi təlimi ilə birləşdirən şirkətlər əldə edir.
Armstronq əlavə edir ki, detalların çeşidlənməsi kimi sadə tapşırıqların avtomatlaşdırılması üçün çox vaxt insanabənzər robotlardan daha sadə və ucuz həllər mövcuddur.
“Humanoidlər 100 dollarlıq problemi həll etmək üçün milyon dollarlıq vasitədir”, — o deyir.
Avtomobil zavodları onsuz da yüksək dərəcədə avtomatlaşdırılıb. Buna görə qalan əməliyyatların avtomatlaşdırılmasının ciddi qənaət və ya istehsal həcmində nəzərəçarpacaq artım gətirəcəyi ehtimalı aşağıdır.
“Humanoidlərin avtomobil sənayesində oyun qaydalarını kökündən dəyişməsi ehtimalı kifayət qədər azdır”, — Armstronq yekunlaşdırır.
Avtomobil sənayesində robotların ən böyük tərəfdarı Tesla-nın rəhbəri İlon Maskdır. O, insanabənzər robotları süni intellekt sahəsində lider olmağa çalışan şirkətin strategiyasının mərkəzi elementlərindən birinə çevirib.
Tesla Optimus adlı humanoid hazırlayıb. Robotlardan şirkətin öz zavodlarında istifadə etmək, daha sonra onları digər şirkətlərə və fərdi müştərilərə satmaq planlaşdırılır.
Optimus robotları artıq Los-Ancelesdəki Tesla Diner-də istifadə olunub, həmçinin korporativ tədbirlərdə içkilər təqdim ediblər. Mask gələcəkdə onların cərrahi əməliyyatlar həyata keçirə və uşaqlara baxa biləcəyini də bildirib.
Bu il Tesla Kaliforniyadakı zavodlarından birində Model S və Model X avtomobillərinin istehsalını dayandırıb ki, həmin sahəni Optimus istehsalı üçün boşaltsın.
“Optimus şirkətin tarixində ən böyük məhsula çevriləcək”, — Mask ötən ay investorlar və analitiklərlə konfrans zəngi zamanı bildirib.
Bununla yanaşı, o, layihənin qarşısında ciddi çətinliklərin dayandığını da etiraf edib.
Ən mürəkkəb problemlərdən biri insan əlinin çevikliyini və həssaslığını təkrarlamaqdır. Bu məsələ uzun illərdir robototexnika mütəxəssislərini çətin vəziyyətdə qoyur.
“İnsan əlini nə qədər dərindən öyrənirsənsə, əllərimizin nə qədər heyrətamiz olduğunu bir o qədər yaxşı anlayırsan”, — Mask qeyd edib.
Avtomobil istehsalçıları süni intellekt və robotların məhdudiyyətləri ilə artıq üzləşiblər. Ford Motor avtomobillərin keyfiyyətini artırmaq və geri çağırmaların sayını azaltmaq üçün süni intellektdən istifadə edib. Lakin məlum olub ki, sistem səhvlərə yol verir. Nəticədə şirkət 350 təcrübəli mühəndis işə götürüb, onların arasında əvvəllər Ford-da işləyib təqaüdə çıxmış mütəxəssislər də olub.
“Şirkətdə çoxsaylı məhsul tsiklləri ərzində çalışmış ən təcrübəli mühəndislərin biliklərinə lazımi diqqət yetirmirdik”, — Ford-un mühəndislik üzrə vitse-prezidenti Çarlz Pun iyunda jurnalistlərə bildirib.
Bu mütəxəssislərin köməyi ilə Ford bu yaxınlarda JD Power-ın yeni avtomobillərin istifadəsinin ilk aylarındakı keyfiyyətinə dair son araşdırmasında kütləvi bazar avtomobil brendləri arasında birinci yeri tutub.
Bütün avtomobil istehsalçıları humanoidlərin ardınca qaçmır. General Motors “kobot” adlanan sistemlərlə, yəni collaborative robots — “əməkdaşlıq edən robotlar”la təcrübələr aparır. Onların “qolları” var, amma “ayaqları” yoxdur. Bu robotlar ənənəvi zavod robotlarından daha çevikdir, lakin ümumiyyətlə insana bənzəmirlər.
“Avtomobil istehsalında qollar həqiqətən çox faydalıdır, amma robotun ayaqlarının olması heç də vacib deyil”, — General Motors-un məhsul üzrə direktoru Sterlinq Anderson ötən il bildirib. Onun sözlərinə görə, təkərli baza çox vaxt daha praktik həll olur.
Əvvəllər Tesla-da rəhbər vəzifədə çalışmış Anderson vurğulayır ki, məqsəd insanları əvəz etmək deyil. Məqsəd onların əməyini yüngülləşdirmək, daha səmərəli etmək və bunun hesabına istehsal olunan məhsulların keyfiyyətini və istehsalın ümumi nəticəliliyini artırmaqdır.
