Avropada təbii qaz ehtiyatlarının son illərin ən aşağı səviyyələrindən birinə enməsi və neft məhsullarının sürətlə bahalaşması qarşıdakı qış mövsümündə enerji bazarlarında yeni qiymət təzyiqi yarada bilər.
Rumıniyanın “Profit.ro” nəşrinin “Bloomberg”in təhlilinə istinadla yaydığı məlumata görə, Avropada təbii qazın qiyməti 2022-ci ilin sonundan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi isə payızın ilk ayı üçün xüsusilə aşağıdır.
Eyni zamanda, neft məhsulları bazarında xam neftlə müqayisədə daha kəskin bahalaşma müşahidə olunur. “Brent” markalı neft yenidən 1 barrel üçün 100 dollar həddini keçdiyi halda, dizelin topdansatış qiyməti 1 barrel üçün təxminən 200 dollara çatıb. Vergilər nəzərə alındıqda istehlakçı üçün yekun xərc daha yüksək olur.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin qiymətləndirməsinə görə, bazarda yaranmış gərginlik indiyədək strateji və kommersiya ehtiyatlarından əlavə yanacaq və neft buraxılması hesabına müəyyən qədər yumşaldılıb. Lakin mövcud ehtiyatların azalması qış aylarında təkliflə bağlı riskləri artırır.
Qlobal dizel təklifindəki məhdudiyyətlərin əsas səbəbləri sırasında emal güclərinin yetərsizliyi, Rusiya neft məhsullarının ixracına qoyulan məhdudiyyətlər və qış mövsümü yaxınlaşdıqca tələbin artması göstərilir. Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginlik də enerji daşımaları və emal sektoruna əlavə təzyiq yaradır.
“Vitol” şirkətinin rəhbəri Rassell Hardinin qiymətləndirməsinə görə, bazarda neft məhsulları çatışmazlığı xam neft çatışmazlığından daha kəskin hiss olunur. Emal güclərinin mövcud itkiləri kompensasiya etmək üçün kifayət etməməsi dünya üzrə hazır məhsul ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxarır.
Bahalaşmanın Rumıniya bazarına təsiri də artıq hiss olunur. “Profit.ro”nun məlumatına görə, ölkənin aparıcı yanacaqdoldurma şəbəkələri sentyabrın 11-də qiymətləri yenidən artırıb. OMV stansiyalarında dizelin 1 litri 10,43, benzinin 1 litri isə 9,97 leyə çatıb.
Rumıniyada yanacaq aksizinin müvəqqəti azaldılması qiymət artımını müəyyən qədər məhdudlaşdırır. “Profit.ro” hesablayır ki, hazırkı güzəşt tətbiq edilməsəydi, bir sıra şəbəkələrdə dizelin qiyməti 11 ley həddini keçə bilərdi.
Enerjinin qiymətlərinin uzun müddət yüksək qalması Avropada inflyasiya və faiz dərəcələri üçün də əlavə risk yaradır. Enerji və nəqliyyat xərclərinin istehlak qiymətlərinə ötürülməsi mərkəzi bankların pul-kredit siyasətinə təsir edə və iqtisadi artım tempini zəiflədə bilər.
