O istifadəçi məlumatlarını Çinə ötürməkdə ittiham olunan və təxminən 11 milyard dollar kapitallaşmaya malik Avstraliya ödəniş platforması Airwallex indi Stripe və Ramp kimi nəhənglərlə rəqabət aparmağa hazırlaşır. Cek Çjanın öz həqiqi istiqamətini tapması üçün on startap yaratması lazım gəlib. Onlardan ən sonuncusu, Airwallex sahibkarı milyarder edib.
Çjan ödənişlərin emalı üzrə fintech startapını 2015-ci ildə Avstraliyanın Melburn şəhərində yaradıb. O, beynəlxalq şirkətlərin xaricdəki podratçılara və əməkdaşlara etdiyi ödənişlərin təşkilində boşluq görmüşdü. Sonradan sahibkar biznesin miqyasını genişləndirib və bu gün Airwallex yalnız ödənişlərin rəsmiləşdirilməsi ilə kifayətlənmir. Şirkət beynəlxalq bank hesabları, korporativ kartlar, xidmət ödənişləri və mühasibat uçotu kimi həllər də təklif edir. Hazırda Çjanın şirkəti Çin, Yaponiya, Böyük Britaniya, Meksika və ABŞ daxil olmaqla 47 ölkədə 300 min müştəriyə xidmət göstərir.
Şirkətin həmtəsisçisi və baş direktoru Airwallex-in 12%-nə sahibdir. Bu pay hazırda 1.3 milyard dollar qiymətləndirilir. İyun ayında şirkət növbəti maliyyələşdirmə raundunu başa vurub və investorlar biznesə 320 milyon dollar yatırıb. Nəticədə Airwallex-in ümumi bazar dəyəri 11 milyard dollara çatıb. Raundun ən böyük investoru Li Fikselin Addition vençur fondu olub. Baillie Gifford, QED, T. Rowe Price, Hedosophia, Haun Ventures, Amex Ventures və bir sıra digər investorlar da maliyyələşmədə iştirak ediblər.
Çjan Çinin Şandun əyalətində böyüyüb və onu əsasən nənəsi tərbiyə edib. Valideynlərinin hər ikisi bank sektorunda işləyirdi və o qədər məşğul idilər ki, oğullarını yalnız həftəsonları görə bilirdilər. 2000-ci ildə 15 yaşlı Çjan Avstraliyaya, himayədar ailənin yanına göndərilib. Atası hesab edirdi ki, oğlunun üsyankar xarakteri Çində yaşamağı çətinləşdirə bilər.
“Mən çox məsələlərlə bağlı açıq danışırdım və atam başa düşdü ki, Qərb mədəniyyətinə uyğunlaşmaq mənim üçün daha asan olacaq”, — hazırda 41 yaşı olan Çjan deyir.
Cəmi bir il sonra atası işini itirib və Çjan həm öz dolanışığını təmin etməli, həm də Melburn Universitetində təhsil haqqını özü ödəməli olub. O, qabyuyan, gecə növbəsində yanacaqdoldurma məntəqəsinin əməkdaşı və barmen kimi çalışıb. Yay aylarında isə limon emalı zavodunda işləyib: sitrus meyvələri ilə dolu qutuları daşıyır və gündə 12 saat onları böyük konteynerlərə boşaldırdı.
2007-ci ildə universiteti informatika ixtisası üzrə bitirdikdən sonra Çjan sığorta şirkətlərindən birində proqram mühəndisi kimi işə başlayıb. Daha sonra National Australia Bank-da alqoritmik treyder işləyərək xarici valyutalarla ticarət edib. Bununla belə, boş vaxtlarında bir neçə kiçik biznesin yaradılmasına kömək edib. Onların arasında daşınmaz əmlak şirkəti və burger restoranları şəbəkəsi də olub.
“Mən sadəcə nə ilə məşğul olmaq istədiyimi anlamağa çalışırdım”, — milyarder etiraf edir.
Qəhvəxanaları idarə edərkən Çjan bir ölkədən digərinə pul köçürməyin nə qədər çətin olduğunu görüb. Məsələn, qəhvə dənələri almaq üçün Western Union-a 4.5% köçürmə komissiyası ödəmək lazım gəlirdi və 15 min dollarlıq sifarişə əlavə olaraq 500 dollardan çox xərc çıxırdı. Bəzən isə bir neçə həftə gözləmək lazım gəlirdi və yalnız sonradan məlum olurdu ki, ödənişlərdən biri ümumiyyətlə keçməyib.
Hüquqi şəxslər üçün beynəlxalq ödənişləri daha sürətli və ucuz etmək məqsədilə Çjan 2015-ci ildə Ceykob Day, Lüsi Liu — məşhur aktrisanın adaşı — və Maks Li ilə birlikdə Airwallex-i təsis edib. Liu yeni biznesə ilkin olaraq 1 milyon dollar sərmayə qoyub, qısa müddət sonra startap kiçik vençur fondlarından əlavə 3 milyon dollar cəlb edib.
Çjanın ilk məhsulu xarici valyutaların qarşılıqlı uyğunlaşdırılması üçün “peer-to-peer” sistem idi. Burada müxtəlif istiqamətlərdə pul göndərən fiziki və hüquqi şəxslər elə birləşdirilməli idi ki, vəsaitlər sərhədi ümumiyyətlə keçməsin. Lakin məhsul tezliklə özünü doğrultmadı. Çjan anladı ki, sistemin sabit işləməsi üçün nəhəng həcmdə tranzaksiya lazımdır.
İkinci ideya kiçik bizneslər üçün hesab-fakturaların hazırlanması xidməti idi. Amma Çjan kiçik biznes müştərilərini cəlb etməyin nə qədər baha başa gəldiyini görəndə bu layihə də uğursuz oldu.
Airwallex-də dövriyyənin və gəlirlərin fəal artımı yalnız 2018-ci ildə başladı. Şirkət iri müəssisələrə xarici valyutaların konvertasiyası və kütləvi ödənişlərdə yardım göstərməyə başladı. Nəticədə müştərilər arasında Sinqapurun SHEIN şirkəti kimi nəhənglər peyda oldu. 2018-ci ildə təkcə onun vasitəsilə 1 milyard dollardan çox maliyyə əməliyyatı həyata keçirilmişdi.
Çjanın sözlərinə görə, 2018-ci ilin oktyabrında Stripe Airwallex-i 1.2 milyard dollara almaq istəyirdi. Həmin vaxt şirkətin baş ofisi Honkonqda yerləşirdi. Stripe rəhbərliyini Airwallex-in cəmi 2 milyon dollar səviyyəsində olan gəliri belə çəkindirmirdi. Stripe-in mətbuat xidməti bu barədə şərh verməkdən imtina edib.
Sonrakı illərdə Çjan onlarla ölkədə ödənişlərin və pul köçürmələrinin rəsmiləşdirilməsi üçün lisenziyalar əldə edib. Bu icazələr Airwallex-ə SWIFT müxbir banklar şəbəkəsindən yan keçərək birbaşa mərkəzi banklar və yerli klirinq sistemləri vasitəsilə öz ödəniş kanallarını yaratmağa imkan verib. 1970-ci illərdə hazırlanmış SWIFT sistemi kifayət qədər baha başa gələ bilər, çünki ödənişin hər mərhələsində banklar ayrıca komissiya tutur.
2020-ci ildə Airwallex korporativ ödəniş kartları və onlarla bağlı ödənişlərin emalı istiqamətinə daxil oldu. Bu, müştərilərə istehlakçıların onlayn ödənişlərini qəbul etməyə imkan verdi. Üç il sonra şirkət baş ofisini Sinqapura köçürdü, 2025-ci ilin sonunda isə San-Fransiskoda əlavə qərargah açdı.
2026-cı ilin martına qədər Çjanın şirkəti illik ifadədə 250 milyard dollardan çox tranzaksiya emal edirdi və hesablanmış gəliri 1.3 milyard dollara çatmışdı. Bununla belə, Airwallex hələ də zərərlə işləyir. Şirkətin müştəri bazası kifayət qədər müxtəlifdir: kiçik müəssisələrdən Canva, Deel, Brex və Afterpay kimi böyük İT şirkətlərinə qədər.
Bu gün Airwallex valyuta mübadiləsi, ödənişlərin emalı, korporativ kartlardakı vəsaitlərin xərclənməsi, proqram təminatı abunəliyi və faiz dərəcələri arasındakı spred hesabına gəlir əldə edir. Çjan bildirir ki, Airwallex biznesinin 61%-i Asiya-Sakit okean regionunun, 22%-i Şimali və Cənubi Amerikanın, 17%-i isə Avropa, Yaxın Şərq və Afrikanın payına düşür.
Sahibkar müştərilər üçün bank hesablarının açılmasında startapın rolunu strateji üstünlük hesab edir. Onun fikrincə, bu üstünlük sayəsində şirkətin məhsul təklifini genişləndirmək hər dəfə daha asan olacaq. Airwallex-in süni intellekt agentləri müştərilərə xərclərin idarə olunmasını sürətləndirməyə kömək edir. Bir neçə həftə sonra istifadəyə verilməsi planlaşdırılan T:0 adlı yeni məhsulla platforma mühasibatlıq və proqnozlaşdırma kimi daha çox maliyyə funksiyasını avtomatlaşdırmaq niyyətindədir.
Çjan hesab edir ki, maliyyə direktorları həm bank hesabları, həm ödənişlərin emalı, həm də korporativ kartlarla iş üçün yalnız bir şirkətlə əməkdaşlıq etdikdə göstəriciləri müqayisə etmək onlar üçün daha asan olur.
Bundan əlavə, Airwallex öz məhsullarının tam kompleksini Stripe və Ramp-ın analoji həlləri ilə bir çox istiqamətdə birbaşa rəqabətə çıxarmaq istəyir. Buraya ödənişlərin emalı, biznes hesabları, xərclərin idarə olunması və korporativ kartlar daxildir.
Hər iki şirkət ciddi rəqibdir. Stripe ötən il 1.9 trilyon dollarlıq ödəniş emal edib. Ramp isə bu ay illikləşdirilmiş göstərici üzrə 200 milyard dollarlıq tranzaksiya rəsmiləşdirdiyini açıqlayıb.
Airwallex eyni zamanda Metal adlı yeni kriptovalyuta startapı üçün inkubator rolunu oynayır. Layihəyə proqram tərtibatçısı Lun Vanq və Meta-nın keçmiş yüksəkvəzifəli rəhbəri Ketrin Porter başçılıq edir. Gənc layihənin məqsədi tokenləşdirilmiş maliyyə məhsulları üçün blokçeyn platformasına çevrilməkdir.
Metal Airwallex-ə stabilkoinlərlə ödənişlərin emalında kömək etməyi planlaşdırır. Çjanın fikrincə, qarşıdakı on il ərzində stabilkoin tranzaksiyaları dünyadakı bütün pul axınlarının 5–10%-ni təşkil edəcək. Stripe də ödənişlər üçün Tempo adlı öz blokçeynini inkişaf etdirir. Bu sistem cari ilin mart ayında istifadəyə verilib.
Airwallex-in qlobal bazara fokuslanması şirkətin uğurunun əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilsə də, eyni zamanda siyasi dairələrdə etimadsızlıq yaradıb.
2025-ci ilin dekabrında Khosla Ventures-in idarəedici direktoru və rəqib Ramp şirkətinin direktorlar şurasının üzvü Kit Rabua X sosial şəbəkəsində Airwallex-in amerikalı istifadəçilərin məlumatlarını Çinə ötürdüyünü yazıb.
Onun sözlərinə görə, şirkətin əməkdaşlarının bir hissəsinin Çində yerləşməsi, eləcə də Tencent və əvvəllər Sequoia China adlanan HSG vençur fondunun səhmdarlar arasında olması səbəbindən Airwallex qanunla ABŞ müştərilərinin məlumatlarını Çin hökumətinin sorğusu əsasında təqdim etməyə borcludur.
Ötən həftə Arkanzas ştatından senator Tom Kotton ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentə məktub göndərərək Airwallex-in “kommunist Çinlə əlaqələri” ilə bağlı araşdırılmalı olduğunu bildirib.
İyunun 9-da Çjan Rabuanın ittihamlarını “açıq-aşkar yalan” adlandırıb və əlavə edib ki, onlar onun barəsində “vəhşi və tamamilə əsassız sui-qəsd nəzəriyyələri” ehtiva edir.
ABŞ müştəriləri ilə bağlı sahibkar bunları yazıb:
“ABŞ müştərilərinin məlumatları ABŞ-də saxlanılır. Digər qlobal maliyyə institutları kimi bizim də Çində və Honkonqda əməkdaşlarımız var, çünki bütün dünyada fəaliyyət göstəririk və bunlar mühüm bazarlardır. Lakin həmin əməkdaşların amerikalı istifadəçilərin məlumatlarına çıxışı yoxdur.”
JPMorgan Chase, Citi, PayPal və Adyen kimi bir çox şirkətin də Çində ştatlı əməkdaşları var. Airwallex bu yaxınlarda ixtisaslaşmış Coalfire şirkətindən təhlükəsizlik qiymətləndirməsi sifariş edib və nəticələri ictimaiyyətə açıqlayıb. Hesabatda qeyd olunur ki, Airwallex-in giriş məhdudiyyətləri sistemləri “minimum tələbləri artıqlaması ilə üstələyir”.
Forbes USA-nın danışdığı və Airwallex-də işləməyən ödəniş emalı sektoru rəhbərləri şirkətə qarşı irəli sürülən təhlükəsizlik şübhələrinin tamamilə əsassız olduğunu düşünürlər. Avstraliyanın ən böyük vençur fondlarından biri olan Square Peg-in həmtəsisçisi və Airwallex-in mühüm investorlarından Pol Bassat hesab edir ki, Çjan və digər təsisçilər etnik mənşəcə çinli olduqları üçün qərəzlə üzləşə bilərlər.
Təhlükəsizlik məsələlərini bir kənara qoysaq, beynəlxalq ödənişlər sahəsində qanunvericiliyə düzgün əməl etmək kritik əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı ilin yanvarında Avstraliyanın çirkli pulların yuyulmasına qarşı mübarizə aparan tənzimləyicisi Airwallex-də audit keçirdiyini açıqlayıb. Araşdırma “çirkli pulların yuyulmasına və terrorizmin maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə sahəsində ehtimal olunan normativ uyğunsuzluq”la bağlıdır.
Çjan auditin hazırkı vəziyyəti barədə şərh verə bilmədiyini deyir, lakin baş verənləri tənzimləyicilərin fintech şirkətlərinin fəaliyyətinə daha yaxından nəzarət etmək üçün “bütün sənaye üzrə” güclənən təşəbbüsünün bir hissəsi hesab edir.
Strateji baxımdan Çjan üçün ən böyük çağırış biznesi genişləndirmək, qanunvericiliyə əməl etmək və eyni zamanda Stripe, Ramp və Mercury kimi daha təcrübəli oyunçularla rəqabət aparmaq olacaq.
“Biz ayrı-ayrı nöqtəvi həllər toplusuna çevrilməyə çalışmırıq”, — Airwallex-in kommunikasiya və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə baş vitse-prezidenti Reyçel Horvits vurğulayır. “Biz başqa problemi həll edirik: qlobal biznesə beş və ya altı müxtəlif sistemi bir-birinə tikmək əvəzinə necə vahid platforma vermək olar?”
