Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) rəhbəri Fatih Birol Hörmüz boğazı ətrafındakı böhran səbəbindən neft və qaz bazarında yaranan problemləri “qara aprel” kimi qiymətləndirib. O, bu barədə Le Soir nəşrinə müsahibəsində danışıb.
Birol bildirib ki, dünya neft, qaz və ərzaq üzrə üçqat şokla üz-üzə qalıb və bu vəziyyətin yeganə həlli Hörmüz boğazının açılmasıdır. Bununla belə, Fars körfəzi ölkələrinin hasilatı bərpa etməsi üçün vaxt tələb olunacaq. Onun sözlərinə görə, böhran bərpa olunan enerji mənbələrinin, nüvə energetikasının və elektromobillərin inkişafını sürətləndirməlidir.
Ekspert qeyd edib ki, dünya əvvəllər heç vaxt bu qədər genişmiqyaslı enerji təchizatı pozuntuları ilə qarşılaşmayıb. Onun fikrincə, hazırkı böhran 1973, 1979 və 2022-ci illərin enerji böhranlarının birlikdə təsirindən daha ağırdır.
BEA rəhbəri vurğulayıb ki, ən çox zərər inkişaf etməkdə olan ölkələrə dəyəcək. Yüksək neft, qaz və ərzaq qiymətləri, həmçinin artan inflyasiya onların iqtisadi artımını “ciddi şəkildə zəiflədəcək”.
Strateji ehtiyatların bazara buraxılması ilə bağlı danışan Birol bunun mərhələli şəkildə həyata keçirildiyini bildirib. Bu proses yaxın həftələrdə davam edəcək və dövlət ehtiyatları, sənaye ehtiyatları, həmçinin xam neft və neft məhsullarını əhatə edir. Bununla yanaşı, bir çox ölkə üçün təbii qaz çatışmazlığı ayrıca ciddi problem olaraq qalır.
Onun sözlərinə görə, ölkələrin ehtiyatları nə vaxt yenidən dolduracağı onların öz qərarından asılı olacaq. BEA indiyədək 400 milyon barel ehtiyat ayırıb ki, bu da tarixdə ən böyük həcmdir, lakin agentliyin ümumi ehtiyatlarının cəmi 20%-ni təşkil edir.
Birol vurğulayıb ki, agentlik problemin həlli üçün aktiv işləyir: ehtiyatları bazara buraxır, neftə qənaət tədbirləri təklif edir və enerji diplomatiyası aparır.
“Lakin bunlar yalnız ağrını maskalayır. Əsl həll yalnız bir şeydir — Hörmüz boğazının açılması. O bağlı qaldıqca, qlobal iqtisadiyyat ciddi çətinliklərlə üzləşəcək”, — deyə o bildirib.
O əlavə edib ki, hazırda bəzi ölkələr müharibədən əvvəl hasil etdikləri neftin yalnız yarıdan bir qədər çoxunu istehsal edə bilirlər, təbii qaz ixracı isə demək olar ki, dayanıb.
“Mart çox çətin ay idi, lakin aprel daha ağır olacaq. Əgər boğaz bütün aprel boyu bağlı qalsa, martla müqayisədə iki dəfə çox neft və neft məhsulu itkisi yaşanacaq. Biz ‘qara aprel’ə daxil oluruq”, — deyə BEA rəhbəri qeyd edib.
Birol həmçinin bildirib ki, martın sonuna qədər Yaxın Şərqin doqquz ölkəsində 40-dan çox enerji obyekti zədələnib. Onun sözlərinə görə, neft yataqlarının, neft emalı zavodlarının və boru kəmərlərinin bərpası uzun vaxt aparacaq və bu da müharibədən sonra belə qlobal tədarükdə uzunmüddətli fasilələrə səbəb ola bilər.
Bundan əvvəl BEA enerji qiymətlərinin artması fonunda tələbatı azaltmaq üçün tövsiyələr də təqdim edib. Bunlara uzaqdan iş rejiminin tətbiqi, aviauçuşların azaldılması və avtomagistrallarda sürətin aşağı salınması kimi tədbirlər daxildir.
