McKinsey Global Institute Avropa və ABŞ əmək bazarının 2030-cu ilə qədər inkişafını əks etdirən geniş hesabat dərc edib. Hesabat faktiki olaraq gələcək əmək bazarı üçün bir yol xəritəsidir. Analitiklərin qənaətinə görə, qarşıdakı dövrdə sadəcə təkamül deyil, peşə dövrlərinin dəyişməsi baş verəcək.
Trend 1: İT və səhiyyədə “qızıl dövr”
Hansı sahədə təhsil almaq və ya biznesi hansı istiqamətdə inkişaf etdirmək barədə düşünənlər üçün rəqəmlər kifayət qədər aydın mesaj verir. 2030-cu ilə qədər STEM sahələrində (elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat) çalışan mütəxəssislərə və səhiyyə işçilərinə tələbat 17–30% artacaq.
Biznes üçün bu o deməkdir ki, yaxşı proqramçılar, data analitikləri və bio-mühəndisləri işə götürmək daha da çətin və baha olacaq. Şirkətlər əməkhaqqı büdcələrini əvvəlcədən planlaşdırmalıdırlar.
İş axtaranlar üçün isə İT və rəqəmsal sahələrə daxil olmaq hələ də mümkündür. Bazar əsasən giriş səviyyəsində (junior) həddindən artıq rəqabətlidir, lakin orta və yüksək səviyyəli mütəxəssislərə (mid və senior) tələbat artmağa davam edəcək.
Trend 2: Süni intellekt rutini avtomatlaşdıracaq — ofis işçiləri yenidən ixtisaslaşmalıdır
McKinsey analitiklərinin modelləşdirməsinə görə, 2030-cu ilə qədər Avropada təxminən 12 milyon insan peşəsini dəyişməli olacaq. Süni intellekt iş saatlarının 27–30%-ni avtomatlaşdıracaq.
Bu dəyişikliklər ən çox ofis işlərinə təsir edəcək: müştəri dəstəyi, satış, məlumatların daxil edilməsi kimi sahələrdə tələbat 12–18% azalacaq.
Süni intellekt insanı tam əvəz etməyəcək, lakin süni intellektlə işləməyi bacarmayan insanı əvəz edə bilər.
Gələcəyin ən vacib bacarıqları (McKinsey-ə görə)
A qrupu – texniki bacarıqlar
Şirkət rəhbərləri bildirirlər ki, ən böyük kadr çatışmazlığı dar texniki sahələrdədir. Sorğuda iştirak edən rəhbərlərin 40%-i bu sahədə ciddi kadr defisiti olduğunu qeyd edib. Bu bacarıqlara tələbat 25–29% artacaq.
Ən yüksək dəyərə malik bacarıqlar:
- Qabaqcıl İT və proqramlaşdırma bacarıqları — yalnız Python bilmək deyil, mürəkkəb texnoloji arxitekturalar qurmaq bacarığı.
- Qabaqcıl data analizi (Data Science) — sadəcə metrikaları toplamaq deyil, onların içində biznes üçün inkişaf imkanlarını görmək bacarığı.
- Riyazi modelləşdirmə — neyron şəbəkələrinin yaradılması və öyrədilməsi dövründə kritik əhəmiyyət daşıyan bacarıq.
B qrupu – sosial və “insani” bacarıqlar
Avtomatlaşdırma rutin işlərin dəyərini azaldacaq, lakin insani bacarıqların qiymətini artıracaq. Sosial və emosional bacarıqlara tələbat 11–14% artacaq.
Ən vacib bacarıqlar:
- Tənqidi düşüncə — süni intellektin təqdim etdiyi məlumatlara şübhə ilə yanaşmaq və hipotezləri yoxlamaq bacarığı.
- Yaradıcılıq və kreativ düşüncə — bu sahəyə tələbat 12% artacaq. Maşınlar mövcud məlumatları birləşdirə bilər, lakin tamamilə yeni ideyalar yaratmaq hələ də əsasən insanlara məxsusdur.
- Öyrənmək və öyrətmək bacarığı — yeni mövzunu tez mənimsəmək və bu bilikləri başqalarına ötürmək.
Nə köhnələcək?
Sadə kognitiv bacarıqlar — yalnız ünsiyyət qurmaq, məlumat daxil etmək, sadə hesabatlar hazırlamaq kimi fəaliyyətlər — öz dəyərinin təxminən 14%-ni itirəcək.
Şirkətlər kadr çatışmazlığını necə həll etməyi planlaşdırır?
Əgər bazarda lazımi mütəxəssislər yoxdursa, şirkətlər onları necə tapacaq? McKinsey top-menecerlər arasında sorğu keçirərək biznesin əsas strategiyalarını müəyyən edib.
- Yenidən ixtisaslaşma (upskilling) — şirkətlər orta hesabla işçilərinin 32%-ni yeni bacarıqlar üzrə təlimə göndərməyi planlaşdırır. Artıq şirkətlərin 49%-i daxili korporativ universitetlər yaradır.
- Mentor sistemi — şirkətlərin 44%-i iş yerində təlim və mentorluq modelinə üstünlük verir. Bu üsul bazardan hazır mütəxəssis axtarmaqdan daha ucuz başa gəlir.
- Xarici kurslar — onlayn kurslar biznes üçün daha az prioritetdir (38%), çünki onlar çox vaxt real istehsal və biznes tapşırıqlarından uzaq olur.
Nəticə
Əmək bazarı həm biznesdən, həm də iş axtaranlardan ciddi dəyişiklik tələb edir. Şirkətlər artıq indidən rutin prosesləri avtomatlaşdırmalı və azad olan əməkdaşları yeni ixtisaslara yönəltməlidirlər. Məsələn, keçmiş logistika mütəxəssisi data analitikinə çevrilə bilər.
Eyni zamanda yaradıcılığın inkişaf etdiyi mühit yaratmaq vacibdir — çünki bu, süni intellektin insanlardan asanlıqla ala bilməyəcəyi yeganə resurslardan biridir.
