Alimlər Kanada qalxanı ərazisində yerin altından təmiz formada çıxan “ağ” hidrogenin ən böyük yatağını aşkar ediblər. Ehtiyatlar hər il dəyəri 135 milyard dollar olan milyonlarla ton bu resursu istehlak edən dünya sənayesinin tələbatını ödəyə bilər. Bu kəşf hidrogen hasilatını onun ənənəvi alınma üsulları ilə müqayisədə xeyli ucuzlaşdırır.
Toronto və Ottava universitetlərindən olan kanadalı alimlər Kanada qalxanının yeraltı qatlarında təbii hidrogen ehtiyatlarını qiymətləndiriblər. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu geoloji strukturun qədim kristallik süxurlarında nəhəng həcmdə təmiz hidrogen mövcuddur.
Hidrogen təbii şəkildə yerin altından çıxaraq yerli bulaqlardakı suyu qazlaşdırır. Bu proses xüsusilə Kidd Creek şaxtası rayonunda fəal müşahidə olunur. Həmin ərazidə belə bir mənbənin mövcudluğu hələ onilliklər əvvəl məlum idi. Lakin tədqiqatçılar yalnız indi yatağın miqyasını qiymətləndirə və onun sənaye istifadəsini planlaşdırmağa başlaya biliblər.
Bu kəşf qlobal energetikanı köklü şəkildə dəyişə bilər. Dünya sənayesi hər il dəyəri 135 milyard dollar olan milyonlarla ton hidrogen istehlak edir. Hidrogen polad əridilməsində və azot gübrələrinin istehsalında istifadə olunur.
Hazırda hidrogen ya karbohidrogenlərin emalı yolu ilə, ya da suyun bahalı elektrolizi vasitəsilə əldə edilir. Kanadadakı təbii mənbə isə belə xərclər tələb etmir — hidrogen süxurlarda təbii yolla əmələ gəlir və səthə artıq təmiz formada çıxır.
Bu, Kanada yatağını dünyada hidrogen əldə etməyin potensial olaraq ən əlçatan üsuluna çevirir. Alimlər hasilatın yaxın illərdə başlanacağına ümid edirlər.
Bununla belə, hidrogen texnologiyalarına edilən bütün mərc uğurlu olmayıb. Toyota 2010-cu illərin ortalarında elektromobillər əvəzinə hidrogen avtomobillərinə böyük yatırım etmişdi. Şirkət yanacaq elementləri ilə işləyən Mirai modelini təqdim etmiş, onu sürətli yanacaqdoldurma imkanı və böyük yürüş məsafəsinə malik ekoloji alternativ kimi mövqeləndirmişdi. Lakin Yaponiyanın avtomobil nəhənginin bu strategiyası gözləntiləri doğrultmadı — bazar elektrikləşmə istiqamətində inkişaf etdi.
Paralel olaraq kimyaçılar sudan hidrogen istehsalının ucuzlaşdırılması üzərində işləyirlər. Alimlər bahalı platini əvəz edə biləcək renium və molibden fosfidlərindən yeni katalizator yaradıblar. Tədqiqatçıların qeyd etdiyinə görə, bu material minlərlə saat işləyə və təmiz hidrogeni effektiv şəkildə istehsal edə bilir.
Bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid artıq elektrik enerjisinin saxlanılması üçün etibarlı sistemlər tələb edir. Hidrogen bu məsələnin ideal həlli hesab olunur, lakin istehsalın yüksək dəyəri onun kütləvi tətbiqini indiyədək məhdudlaşdırırdı.
