19 yaşında universiteti bitirib, 22 yaşında heç bir təcrübəsi olmadan Situational Awareness investisiya fondunu yaradıb, 24 yaşında isə artıq illik təxminən 250% gəlirliliklə 45 milyard dollarlıq aktivləri idarə edib. Ananızın rəfiqəsinin bu oğluna həsəd aparırsınız? Onda gəlin sizə onun həmin milyardları dünən necə və niyə itirdiyini, burada “maliyyə çiyni”nin hansı rol oynadığını və bazar veteranını yeni başlayan investordan nəyin fərqləndirdiyini danışım.
Budur, Leopold. Belə bir gəncə bir neçə on milyard dolları idarə etmək üçün etibar edərdinizmi? Ona etibar etdilər. Üstəlik, o, həmin pulları kifayət qədər uğurla idarə edirdi.
Bir var idi, bir yox idi, Leopold Aşenbrenner adlı alman vunderkindi var idi. Yeri gəlmişkən, onun soyadı alman dilindən hərfi tərcümədə “yandırıb kül edən” mənasını verir. Olduqca təsirli səslənir.
Leopold 15 yaşında ABŞ-yə gedərək Kolumbiya Universitetində təhsil almağa başlayıb. Universiteti 19 yaşında ən yüksək nəticə ilə bitirib. ABŞ-də bunu “valedictorian” adlandırırlar. Bu, sadəcə fərqlənmə diplomundan da yüksək nəticədir, yəni buraxılışın ən yaxşı tələbəsi olmaq deməkdir.
Leo bir neçə ildən sonra məşhurlaşıb. 2023-cü ildə OpenAI onu süni intellekt təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə komandaya işə götürüb. Bir il sonra isə o, şirkətin bəzi daxili məlumatlarını lazımi qədər ehtiyatlı davranmadan ictimailəşdirdiyinə görə qalmaqalla işdən çıxarılıb.
Lakin Leopold buna görə ciddi məyus olmayıb. Bunun əvəzinə ümumi süni intellektin, yəni AGI-nin riskləri və qabaqcıl süni intellekt laboratoriyalarının Çin casusluğundan müdafiəyə son dərəcə məsuliyyətsiz yanaşması barədə 165 səhifəlik nəhəng esse yazaraq dərc edib.
Situational Awareness adlı bu esse sektorda böyük səs-küy yaradıb və geniş müzakirə olunub. Aşenbrenner qazandığı məşhurluqdan necə istifadə edəcəyini də tez tapıb. O, başqa böyük süni intellekt şirkətində işə düzəlməyib. Əvəzində eyni adla, Situational Awareness adlı öz hedc fondunu yaradıb.
Fond 22 yaşlı Leopoldun güclü ekspertizasına əsaslanaraq süni intellekt sahəsində ən aktual investisiya mövzularına sərmayə qoymalı idi.
Leonun investisiya sahəsində əvvəlki peşəkar təcrübəsi yox idi. Buna baxmayaraq, tərəfdaşları, o cümlədən GitHub və Stripe-ın yaradıcıları ona “bir qədər əylənməsi üçün” bir neçə yüz milyon dollar veriblər. Görünür, gəncin ağıllı və perspektivli olduğu dərhal hiss edilirdi.
2024-cü ilin sentyabrında fəaliyyətə başlayan fond gözlənilmədən son dərəcə uğurlu olub. Süni intellekt sənayesinin və onu dəstəkləyən yarımkeçirici şirkətlərin sürətli böyüməsinə edilən düzgün mərc sayəsində Situational Awareness sonrakı 15 ayda, 2025-ci ilin sonunadək 200% gəlirlilik göstərib.
Həmin vaxta qədər Leopoldun idarə etdiyi aktivlərin həcmi artıq bir neçə milyard dollara çatmışdı.
Wall Street Journal-ın bir ay əvvəl dərc etdiyi məqalədə yazılırdı ki, “süni intellekt dahisi Leopold internetdə kult şəxsiyyətə çevrilib, onun ardıcılları isə atdığı hər addımı izləyirlər”.
Bunun ardınca nəticələr daha da böyüyüb. 2026-cı ilin ilk altı ayında Aşenbrennerin fondu daha 439%, yəni beş dəfədən çox artıb. Aktivlərin həcmi 20 milyard dolları keçib.
Düşünürəm ki, həmin anda bu gənc özünü dünyanın kralı kimi hiss edirdi. Lakin uğurlu dövr bununla da başa çatmayıb. İyulun əvvəlində Leopoldun bazardakı mövqeləri artmaqda davam edib və müəyyən bir anda fondun aktivlərinin həcmi 45 milyard dollara çatıb.
Miqyası təsəvvür etmək üçün qeyd edək ki, bu, maliyyə təhsili olmayan və cəmi bir neçə il əvvəl tələbə olmuş gənc üçün fantastik nəticədir. Belə məbləğləri adətən dünyanın ən yaxşı on fonduna daxil olan və bütün ömürləri boyu bu səviyyəyə çatmaq üçün çalışan təcrübəli bazar veteranları idarə edirlər.
Daha sonra xoşagəlməz hadisə baş verib. Bazar əks istiqamətə dönüb.
Lakin əvvəlcə Leonun kiçik sirrini izah etmək lazımdır. İnvestisiyalarda bir neçə ay ərzində yüzlərlə faiz gəlir əldə etmək üçün bazar tendensiyalarını düzgün təxmin etmək kifayət etmir. Uğurlu investisiyaların nəticəsini dəfələrlə artıran borc vəsaitlərindən, yəni maliyyə çiynindən də istifadə etmək lazımdır.
Şayiələrə görə, Aşenbrennerin möhtəşəm nəticələrinin sirri onun 3 və ya 4 qat maliyyə çiynindən istifadə etməsində idi.
Belə yüksək maliyyə çiyninin əks tərəfi də var. İnvestisiya etdiyiniz aktivlər 25–30% ucuzlaşarsa, broker sizdən borc vəsaitləri üzrə təminatı artırmağı tələb edəcək. Bu, “margin call” adlanır. Əks halda broker borcun ödənilməsi üçün mövqelərinizi məcburi şəkildə bağlayacaq və siz heç nə ilə qalacaqsınız.
Sektor veteranları bilirlər ki, maliyyə çiyni ilə bir neçə dəyişkən və eyni istiqamətdə hərəkət edən səhm üzrə böyük, konsentrasiyalı mövqelər toplamısınızsa, böyük səs-küylə bütün kapitalı itirmək sadəcə zaman məsələsidir.
Məsləhət: pullarınızı idarə edən şəxs müsahibədə “bütün pulu batırmamaq bizim birinci və ya ikinci əsas vəzifəmizdir, bəlkə də ümumiyyətlə bilmirəm” deyirsə, onun risklərin idarə edilməsi təcrübəsinə daha diqqətlə baxmaq faydalı ola bilər.
Beləliklə, son bir neçə həftədə Leopoldun fondunun əsas mövqeləri olan Nebius, Sandisk, Hynix, Micron və CoreWeave səhmləri pik səviyyələrindən təxminən 30–50% aşağı düşməyə başlayıb.
Brokerlər Situational Awareness-dan məcburi likvidasiyadan yayınmaq üçün təcili əlavə vəsait yatırmağı tələb ediblər.
Aşenbrenner iyulun 24-də investorlara təxminən belə məzmunlu məktub göndərib: “Dostlar, biz indiyədək sizə çoxlu pul qazandırmışıq. İndi isə əlavə alış üçün ideal şərait yaranıb. Aranızda təsadüfən daha on və ya iyirmi milyard dollar yatırmaq istəyən yoxdur?”
Lakin əlavə vəsait yatırmaq istəyən tapılmayıb.
Bundan sonra Leopold bazarda Anthropic-ə əvvəllər etdiyi uğurlu, birjada satılmayan investisiyaları mükafatla almaq istəyən alıcılar axtarmağa başlayıb. Həmin vaxta qədər bu investisiyaların dəyəri artıq 5 milyard dollara çatmışdı. Lakin o, belə sövdələşməni vaxtında başa çatdıra bilməyib.
Bir neçə gün qabaq, iyulun 30-da borclarını ödəmək üçün Situational Awareness fondunun bütün açıq bazar mövqelərini çox aşağı qiymətlərlə başqa bir hedc fonduna, Citadel-ə satmalı olub.
Citadel dünyada ən yaxşı on fond arasında göstərilən qurumlardan biridir. Onu Uoll-Stritin əsl köpəkbalığı sayılan Ken Qriffin idarə edir.
Cənab Qriffin investisiya sahəsindəki 40 illik karyerası ərzində belə hadisələri dəfələrlə görüb. Satmamaq imkanını artıq itirmiş və sövdələşmənin ədalətli qiyməti barədə mübahisə edə bilməyən investorların yaxşı aktivlərini aşağı qiymətə almaq onun üçün yeni hadisə deyil.
Yeri gəlmişkən, bir neçə il əvvəl Ken Qriffin sadəcə öz imkanlarını nümayiş etdirmək üçün dünyanın ən bahalı dinozavr skeletini 45 milyon dollara alıb. Yəni bu şəxs qiymətli “qənimətlərin” toplanması məsələsində kifayət qədər təcrübəlidir.
Burada bir məqamı anlamaq lazımdır. Broker 10 min dollarlıq maliyyə çiyni ilə açılmış mövqenizi bağlayırsa, onu adi qaydada bazarda satmaq problem yaratmır.
Lakin on milyardlarla dollarlıq nəhəng fondun borc yükünün azaldılmasından söhbət gedirsə, bütün aktivləri birbaşa birjada satmaq mümkün deyil. Bu halda qiymətlər tamamilə çökə bilər və nəticə heç kim üçün yaxşı olmaz. Ən azı brokerin zərərə düşmək riski artar.
Buna görə də belə proseslər iri birjadankənar sövdələşmələr vasitəsilə aparılır. Alıcı qismində Ken Qriffin kimi bazarın güclü iştirakçıları çıxış edirlər. Satıcı isə belə danışıqlarda başını aşağı salıb sakit oturmalı və həddindən artıq tələb irəli sürməməlidir.
Qriffin də bu sövdələşmədə yanılmayıb. Aşenbrennerin fondunun mövqelərinin alındığı və həmin səhmlərin istənilən qiymətə bazarda məcburi satılmayacağı barədə xəbər yayılandan dərhal sonra onların qiyməti bir gün ərzində 20–30% yüksəlib.
Bir günlük danışıqlar üçün pis qazanc deyil.
X sosial şəbəkəsində belə bir əhvalat da yayılıb ki, süni intellekt şirkətlərinin iyuldakı bütün ucuzlaşmasını əvvəlcədən elə Ken Qriffin özü təşkil edib. Guya o, Leopoldun aktivlərini dəyər-dəyməzinə almaq üçün bir neçə gün əvvəl FED-in faiz dərəcəsini artıracağını açıq şəkildə proqnozlaşdıraraq bazarı aşağı çəkib.
Lakin bu, daha çox konspirasiya nəzəriyyəsinə bənzəyir. Qriffin bütün dünya bazarlarını asanlıqla silkələyəcək qədər güclü deyil.
Yeri gəlmişkən, süni intellekt üçün ən böyük yaddaş çipi istehsalçılarının yerləşdiyi və iyuldakı bazar qırğınından ən çox zərər çəkən Cənubi Koreyada da maraqlı vəziyyət yaranıb.
Orada maliyyə çiyni ilə fond bazarında qumar oynamaq o qədər geniş yayılıb ki, ölkədə hər 30 yetkin şəxsdən birinin mövqeyi artıq məcburi likvidasiya olunaraq sıfırlanıb.
Son bir ildə Cənubi Koreya səhm bazarı təxminən üç dəfə böyüyüb. Buna görə maliyyə çiyni ilə sərvət qazanmağa çalışmaq ölkədə demək olar ki, milli idman növünə çevrilib. Nəticə isə başadüşüləndir.
Bütün bunlara baxmayaraq, Aşenbrennerin fondu tamamilə sıfırlanmayıb.
Fondun birjada ticarət olunmayan özəl şirkətlərdəki mövqeləri qalır. Onların ən böyüyü Anthropic-dəki təxminən 5 milyard dollarlıq paydır. Ümumilikdə Situational Awareness fondunun 10 milyard dollarlıq aktivi qalıb.
Bəli, iyul ayındakı itki 67% təşkil edib. Başqa sözlə, fondun dəyəri üç dəfə azalıb. Bununla belə, ilin əvvəlindən fond hələ də kifayət qədər böyük, 80%-lik müsbət gəlir göstərir.
Leopold maliyyə fəlakətinin lap kənarına yaxınlaşıb, lakin bəxti gətirib. Ən pis nəticə, yəni bütün aktivlərin tam və birdəfəlik itirilməsi baş verməyib.
Ayrı bir sual da budur ki, investorlar pullarını bundan sonra “qızıl oğlan” Leopoldun idarəçiliyində saxlamağa nə dərəcədə həvəsli olacaqlar. Xüsusilə də o, böyük mövqelərin risklərini idarə etməkdə o qədər də bacarıqlı olmadığını əyani şəkildə göstərdikdən sonra.
Maraqlı faktlardan biri də budur ki, Aşenbrenner karyerasının əvvəlində, OpenAI-a qoşulmamışdan əvvəl, bədnam Sem Benkman-Fridin FTX şirkətində qısa müddət çalışıb.
Sem tarixə bazar tendensiyalarını düzgün təxmin etməyi bacaran dahi investor kimi düşüb. Məsələn, o, Anthropic hələ çox ucuz qiymətləndirilərkən şirkətə son dərəcə uğurlu investisiya etmişdi.
Lakin o, başqalarının pullarını icazəsiz istifadə edir və riskləri idarə etməyi qətiyyən bacarmırdı. Nəticədə bunun əvəzini ödədi. Onun yaratdığı FTX kriptovalyuta birjası müflis oldu, Benkman-Frid isə həbsxanaya düşdü.
Aşenbrenner öz fondunda Benkman-Friddən fərqli olaraq qanunsuz heç nə etməyib. Bununla belə, riskləri hesablaya bilməmək məsələsində müəyyən oxşarlığın olduğunu qəbul etmək lazımdır.
Hekayəni Leopold Aşenbrennerin bu həftəsonu evlənəcəyini qeyd etməklə başa çatdıraq. O, Anthropic şirkətinin rəhbəri Dario Amodeinin sağ əli və aparat rəhbəri olan Avital Belvitlə ailə qurur.
Gənclərə xoşbəxtlik və sevgi arzularıyıq.
