Avtomobil sənayesi və ağır maşınqayırma tənəzzül yaşadığı bir vaxtda Berlin zavodları, işçi qüvvəsini və kapitalı Avropanın yenidən silahlanmasına yönəldir.
BERLİN. İxrac modelinin sıradan çıxması fonunda Almaniya avtomobillərdən toplara keçir və sənayedəki enişi müdafiə sənayesində buma çevirməyə çalışır. Onilliklər boyu Avropanın istehsal mühərriki olmuş ölkə, Çin rəqabəti və tələbin azalması ilə mübarizə apararaq, İkinci Dünya müharibəsindən bəri ən uzun sürən durğunluq dövrünə girib. Cavab isə böhranın özü qədər radikaldır: sənaye bazasının Qərbin arsenalına çevrilməsi.
Məlumatların ümumi mənzərəsi köhnə modelin nə qədər ciddi zərbə aldığını göstərir. Hökumətin məlumatına görə, Almaniya sənayesi hər ay təxminən 15 min iş yeri itirir. Bu itkilərə vaxtilə ölkədə dominant mövqe tutan avtomobil sektoru da daxildir. Mercedes-Benz 2025-ci ilin yekunları üzrə mənfəətinin 49% azaldığını açıqlayıb. Dünyanın ikinci ən böyük avtomobil istehsalçısı olan Volkswagen isə eyni dövrdə mənfəətinin 44% azaldığını bildirib və 2030-cu ilə qədər Almaniyada 50 min iş yerini ixtisar etməyi planlaşdırdığını elan edib. Hətta Porsche kimi flaqman markalar da ağır itkilərdən danışır: şirkətin əməliyyat mənfəəti 2024-cü illə müqayisədə 98% azalıb. Halbuki 2024-cü il onsuz da şirkətin müasir tarixində ən pis illərdən biri sayılırdı.
Almaniya iqtisadiyyatında yükün əsas hissəsi indi xidmət sektorunun üzərinə düşür. Bu sahə ümumi istehsalın təxminən 70%-ni təşkil edir, halbuki emal sənayesinin payı hələ də 20% səviyyəsindədir. Bununla belə, bütün xidmətlərin beşdə birinə qədəri avtomobil istehsalçıları kimi sənaye müəssisələri ilə bağlıdır. İndi ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətləri əvvəlki qədər etibarlı görünmədiyi və Avropa sürətlə yenidən silahlanmağa çalışdığı üçün Berlin özünü qitənin müdafiə sənayesinin dayağı kimi təqdim edir.
“Avtomobil sənayesi qlobal eniş, geosiyasi risklər və Çindən gələn artan rəqabət səbəbindən böhran yaşayır”, — güc aqreqatlarından tutmuş podşipniklərədək hər şeyi istehsal edən, avtomobil hissələri sahəsində dünyanın aparıcı təchizatçılarından biri olan Schaeffler şirkətinin baş direktoru Klaus Rozenfeld deyir. Şirkət indi müdafiə sektorunda yeni oyunçuya çevrilir.
Eyni zamanda Almaniyada və Avropa İttifaqında tənzimləmədə edilən son dəyişikliklər müdafiə şirkətlərinin kapital bazarına çıxışını yaxşılaşdırıb. Rusiyanın ekspansiyası və qlobal vəziyyətin getdikcə daha düşmən xarakter alması ilə bağlı narahatlıqlar fonunda iri dövlət sifarişləri və dövlət maliyyələşdirmə sxemləri müdafiə sənayesi üçün demək olar ki, 1 trilyon avro vəsait azad edib. Bu, təxminən 1,2 trilyon ABŞ dollarına bərabərdir.
“Almaniya iqtisadiyyatında mühüm tendensiyalardan biri odur ki, insanlar əvvəlkindən daha çox belə bir sual verir: ‘Biz uzun illər edilməyən bir işə — özümüzü müdafiə etmək qabiliyyətini bərpa etməyə necə töhfə verə bilərik?’ Biz məhz bununla məşğuluq”, — Rozenfeld bildirib.
Onun rəhbərlik etdiyi şirkət artıq dronlar üçün mühərriklər, zirehli texnika üçün bort sistemləri və hərbi aviasiya üçün komponentlər istehsal edir. Məqsəd ötən il yaradılmış müdafiə bölməsinin şirkətin dövriyyəsindəki payını 10%-ə çatdırmaqdır. Hazırda şirkətin dövriyyəsi 24 milyard avro, yəni təxminən 28 milyard dollardır. Məhsulun böyük hissəsi şirkətin dünya üzrə 100 mindən çox əməkdaşı və 100 zavodu tərəfindən istehsal olunur. Onların səkkizi ABŞ-da yerləşir.
“Almaniyada çox gileylənirlər: əgər hamı yalnız hər şeyin pis olduğunu deyəcəksə, bundan heç nə çıxmayacaq. Biz qollarımızı çırmalamalıyıq”.
Almaniyanın bütün sənaye qurşağında vaxtilə ölkənin ixrac möcüzəsini təmin etmiş istehsal xətləri indi Avropanın yenidən silahlanması üçün uyğunlaşdırılır. Hökumət də bu kursu dəstəkləyir. Berlinin yanaşması köhnə iqtisadiyyatı dirçəltmək deyil, onu əvəz etməkdir. Boş qalan zavod sahələri və ixtisar olunan peşəkar işçilərin artan ehtiyatı indi böyük miqyasda böyüməyə davam edən yeganə sektora — müdafiə sənayesinə yönəldilir.
Volkswagen 2027-ci ilə qədər İsrailin “Dəmir günbəz” sistemi üçün komponentlərin istehsalına başlamaq məqsədilə İsrail şirkətləri ilə danışıqlar aparır. Bir sıra şirkətlər Ukrayna üçün silah və sursat istehsalını artırmaq üçün üçüncü növbə tətbiq ediblər. Uzun illər yalnız ABŞ məhsulu sayılan Patriot zenit-raket sistemləri üçün tutucu raketlər tezliklə Almaniyada da istehsal olunmağa başlayacaq ki, artan tələbat ödənilsin. Hökumətin məlumatına görə, Avropada müdafiə texnologiyalarına yatırılan vençur kapitalının təxminən 90%-i Almaniya şirkətlərinə gedir.
“Avropa özünü müdafiə edə bilməlidir və bu, eyni zamanda etibar edə biləcəyimiz güclü təhlükəsizlik və müdafiə sənayesinin qurulması deməkdir”, — iqtisadiyyat naziri Katerina Rayxe bildirib.
Rayxe Nazirlər Kabinetindəki həmkarları, o cümlədən müdafiə naziri ilə birlikdə çətin vəziyyətə düşmüş istehsal şirkətlərinin müdafiə podratçılarına çevrilməsinə çalışır. “Başqa sahələrdəki mövcud istehsal meydançalarının yenidən profilləşdirilməsi daxili güclərin artırılması yolundakı baryerləri azalda bilər”, — o deyib.
İqtisadiyyat Nazirliyi indi müdafiə sənayesinin əsas assosiasiyası olan BDSV tərəfindən yaradılmış tərəfdaş axtarışı platformasını maliyyələşdirir. Məqsəd müdafiə sənayesi üçün mövcud təchizat zəncirlərini digər sektorların şirkətləri ilə birləşdirməkdir. BDSV-nin rəhbəri Hans Kristof Atspodienin sözlərinə görə, müdafiə sektoruna aid olmayan şirkətlərin bu sahəyə daxil olmaq istəyi ənənəvi təchizat zəncirlərinin üzərinə düşən yükü azaltmağa kömək edir, çünki həmin zəncirlər istehsal həcmlərini artırmağa məcburdur.
162 illik tarixi olan və daxiliyanma mühərrikləri sahəsində pioner sayılan Deutz şirkətinin baş direktoru vəzifəsinə Sebastian K. Şulte 2022-ci ildə Ukraynada müharibə başlamazdan təxminən iki həftə əvvəl gətirilib. Bir çox başqa sənaye müəssisələri kimi, bu şirkət də Almaniya iqtisadiyyatının zəifləməsindən zərər çəkib və müharibə vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb.
“Şirkəti transformasiya etmək mənim vəzifəm idi”, — Şulte deyib.
Dəniz müdafiə sənayesində təcrübəsi olan Şulte müharibənin sürətləndirdiyi böhranı fürsətə çevirməyə qərar verib. “Bizim unikal üstünlüyümüz sabit təchizat zəncirləridir: mədən avadanlıqları üçün mühərriklərdə işləyən sistem müdafiə sənayesi üçün də yarayar”, — o qeyd edib.
Şultenin sözlərinə görə, ənənəvi müdafiə şirkətlərindən fərqli olaraq, burada məhsulun hazırlanma dövrləri çox vaxt uzun olur və istehsalın genişləndirilməsi illər çəkir, amma avtomobil bazarındakı sərt rəqabət şəraitində formalaşmış istehsalçılar həcmləri sürətlə artıra bilirlər.
Doğrudan da, Patriot hava hücumundan müdafiə sistemi üçün raketlər istehsal edən Amerikanın müdafiə nəhəngi Lockheed Martin, Rusiya və İranın iştirakı ilə gedən müharibələrin yaratdığı nəhəng tələbata baxmayaraq, ildə cəmi təxminən 620 tutucu raket istehsal edir. Avtomobil alıcılarının sürətlə dəyişən tələblərinə uyğun işləməyə öyrəşmiş daha çevik şirkət olan Deutz isə o qədər operativ davranıb ki, indi Səudiyyə Ərəbistanında istifadə olunan Patriot enerji istehsal sistemləri üçün mühərriklər, eləcə də müxtəlif pilotsuz sistemlər və zirehli texnika üçün məhsullar tədarük edir. Şirkət müdafiə startaplarını satın alıb və indiyədək təcrübəsinin olmadığı tamamilə yeni istiqamətə investisiya yatırıb.
“Biz qərara gəldik ki, sözümüzü əməliyyatla təsdiqləyək”, — Şulte deyib.
Bu mərc özünü doğruldub: bir çox avtomobil şirkətlərindən fərqli olaraq, Deutz kütləvi ixtisarlara getməyib, çünki işçilər müdafiə məhsullarının istehsalına keçirilib. Ötən il şirkətin gəliri 15% artıb.
