ABŞ prezidenti Donald Tramp texnologiya liderləri ilə qarşılıqlı fəaliyyət üzrə yeni strategiya çərçivəsində Nvidia və AMD şirkətlərinin məhsullarına yeni rüsumlar tətbiq edib. Bu sxemə əsasən, şirkətlər Çində müştərilərə satdıqları süni intellekt prosessorlarından əldə olunan gəlirin 25%-ni ABŞ-yə ödəyəcəklər.
Dekabr ayında Ağ Ev Nvidia-ya H200 çiplərinin Çinə ixracına icazə verdiyini açıqlamışdı. Bu qərar qabaqcıl süni intellekt texnologiyalarının ixracına dair əvvəlki qadağanı ləğv etdi. Lakin şərt olaraq, həmin çiplərin satışından əldə olunan gəlirin 25%-nin ABŞ-yə yönəldilməsi müəyyənləşdirildi.
Sənaye rəhbərlərinin verdiyi məlumata görə, çərşənbə günü elan edilən ABŞ-nin mikroçiplərə dair yeni tarifləri bu sxemin həyata keçirilməsinə və onun mümkün məhkəmə çəkişmələrindən qorunmasına yönəlib.
Bu addım Trampın sazişlərin bağlanmasına əsaslanan ticarət siyasətinin bir hissəsidir və hökumətə ixrac məhdudiyyətlərindəki dəyişikliklərdən gəlir əldə etməyə imkan verir.
Ağ Ev bildirib ki, yeni tarif ilk dəfə ABŞ-yə idxal edilən və daha sonra dünya üzrə müştərilərə “yenidən ixrac olunan” H200 və AMD-nin MI325X kimi çiplərinə şamil olunacaq. Eyni zamanda, süni intellekt üçün çip ixracını planlaşdıran digər Amerika şirkətləri də bu tədbirdən təsirlənəcək.
Nvidia və onun əsas rəqibləri, H200 də daxil olmaqla qabaqcıl çiplərin istehsalı üçün Tayvanın TSMC şirkətindən asılıdır. H200 Nvidia-nın daha əvvəlki nəsil məhsullarına aid olan təkmilləşdirilmiş süni intellekt prosessorudur.
Çərşənbə günü dərc olunan prezident sərəncamı ABŞ-də milli süni intellekt infrastrukturunun yaradılması məqsədilə idxal edilən çipləri vergidən azad edir.
Yeni tədbirlər Tramp administrasiyası tərəfindən bir il əvvəl başlanmış milli təhlükəsizlik sahəsində genişmiqyaslı araşdırmanın tərkib hissəsidir. Bu araşdırma ABŞ-nin əsas ticarət tərəfdaşları ilə ticarət müharibəsinə gətirib çıxarıb və qlobal bazarlarda ciddi sarsıntılar yaradıb.
Yeni tariflər Trampın qlobal rüsumlar tətbiq edərkən istifadə etdiyi hüquqi mexanizmdən fərqlənir və Ali Məhkəmədə mübahisələndirilə bilən tədbirlərdən ayrı hüquqi baza üzərində qurulub.
Bununla belə, çərşənbə günü verilən bəyanatda Ağ Ev xəbərdarlıq edib ki, araşdırmanın ikinci mərhələsi yarımkeçiricilərin və onların emalı məhsullarının idxalına daha yüksək tariflərin tətbiqinə səbəb ola bilər.
Tramp daha əvvəl çiplərə 100%-ə qədər rüsum tətbiq edəcəyi ilə hədələmişdi, lakin son bir ildə ABŞ-də istehsal güclərini artırmağı öhdəsinə götürən şirkətlər üçün istisnalar edib.
Ötən ilin əvvəlində Nvidia növbəti dörd il ərzində ABŞ-də istehsala 500 milyard dollar sərmayə yatıracağını vəd edib. TSMC də 165 milyard dollarlıq layihə çərçivəsində Arizonada zavodlar inşa edib. Oktyabr ayında TSMC-nin yeni müəssisəsində Nvidia-nın qabaqcıl Blackwell çiplərinin istehsalına başlanılıb.
Buna baxmayaraq, dünyanın ən qabaqcıl çiplərinin böyük hissəsi hələ də Tayvanda istehsal olunur və daha sonra serverlərdə və cihazlarda quraşdırılmaq üçün digər ölkələrə ixrac edilir.
Trampın H200 çiplərinin ixracına icazə verməsinə baxmayaraq, Çinin bu cihazlara çıxış verib-verməyəcəyi hələ də aydın deyil. Çin texnoloji müstəqilliyə nail olmağa çalışır və yerli şirkətləri daxili çiplərdən istifadə etməyə təşviq edir.
Daha əvvəl Financial Times yazmışdı ki, tənzimləyici qurumlar yüksək məhsuldarlığı və texniki xidmətinin rahatlığı səbəbindən Alibaba, ByteDance və Tencent kimi texnoloji nəhənglərin üstünlük verdiyi H200 çiplərinə məhdud çıxış problemini həll etməyin yollarını hazırlayırlar.
İki mənbənin bildirdiyinə görə, Çin gömrük orqanları yaxın vaxtlarda ölkə limanlarında logistika şirkətlərinə H200 çipləri üçün gömrük rəsmiləşdirilməsinə dair müraciətlər təqdim etməyi qadağan edib. Bunun müvəqqəti məhdudiyyət olub-olmadığı isə hələ məlum deyil. Çinin Baş Gömrük İdarəsi məsələ ilə bağlı şərh verməyib.
Çərşənbə günü Nvidia ABŞ-nin qərarını müsbət qiymətləndirərək Trampın siyasətinin “Amerika üçün faydalı balanslaşdırılmış yanaşma” təmin etdiyini bildirib. AMD isə ixracla bağlı ABŞ-nin bütün qanun və qaydalarına ciddi şəkildə əməl etdiyini açıqlayıb.
Ağ Ev həmçinin kritik əhəmiyyətli faydalı qazıntılar üzrə araşdırmanın nəticələrini təqdim edib və ABŞ-nin bu resursların idxalından asılılığının milli təhlükəsizlik üçün risk yaratdığını vurğulayıb.
Tramp ticarət naziri Hovard Lyutnikə ticarət tərəfdaşları ilə “ticarətin məhdudlaşdırılmasına dair tədbirləri” əhatə edən sazişlər üzrə danışıqlar aparmağı tapşırıb. Bu tədbirlər arasında qallium, germanium və nadir torpaq elementləri kimi metallara minimum qiymətlərin müəyyən edilməsi də yer alır.
Sərəncam texnologiya, energetika və müdafiə daxil olmaqla müxtəlif sahələrdə geniş istifadə olunan materiallara rüsumların tətbiqini nəzərdə tutmur. Lakin Ağ Ev bildirib ki, 180 gün ərzində sazişlər əldə olunmazsa, prezident riskləri aradan qaldırmaq üçün əlavə addımlar ata bilər.
Çin nadir torpaq elementləri də daxil olmaqla mühüm faydalı qazıntılar bazarında dominant mövqeyə malikdir və son aylarda bu üstünlükdən fəal şəkildə istifadə edərək həmin resurslara çıxışı məhdudlaşdırır.
