Tesla-da süni intellekt üzrə keçmiş direktor və OpenAI-ın həmtəsisçilərindən biri olan Andrey Karpati ABŞ iqtisadiyyatında mövcud 342 peşənin süni intellekt qarşısında nə dərəcədə həssas olduğunu qiymətləndirdiyi layihəni təqdim edib. Hər bir peşəyə 0-dan 10-a qədər bal verilib, nəticələr isə interaktiv “ağac xəritəsi” (treemap) formasında vizuallaşdırılıb: blokun ölçüsü həmin sahədə çalışanların sayını, rəngi isə risk səviyyəsini göstərir — yaşıl (təhlükəsiz) rəngdən qırmızıya (əvəzlənmə riski yüksək) qədər.
Bütün peşələr üzrə orta göstərici 10 baldan 5,3 olub (bal artdıqca həssaslıq da artır). Lakin bu orta göstəricinin arxasında ciddi fərqlər dayanır. Proqram təminatı hazırlayanlar 9 bal, mühasiblər və katiblər 8–9 bal, müştəri dəstəyi üzrə mütəxəssislər 9 bal, hüquqşünaslar 8 bal alıb. Tibbi transkripsiya ilə məşğul olanlar isə yeganə 10 bal toplayan qrup olub.
Digər tərəfdə isə dam örtüyü ustaları, tikinti işçiləri, elektriklər və santexniklər yer alır — onların göstəriciləri 0–3 bal aralığındadır. Qayda kifayət qədər sadədir: əgər işin nəticəsi tam rəqəmsaldır və onu evdən kompüter vasitəsilə yerinə yetirmək mümkündürsə, süni intellekt tərəfindən əvəzlənmə riski maksimumdur. Fiziki iştirak, əl əməyinə əsaslanan fəaliyyət və insanlarla birbaşa ünsiyyət isə təbii qoruyucu amil rolunu oynayır.
X sosial şəbəkəsində aparılan müzakirələrə əsasən, ABŞ-da bütün iş yerlərinin 42%-i (təxminən 60 milyon nəfər) 7 və daha yüksək bal alıb. Bu isə illik ümumi əməkhaqqı fondu təxminən 3,7 trilyon dollar olan yüksək risk zonasını təşkil edir. Maraqlıdır ki, xəritədə ən çoxsaylı “qırmızı zona” peşələri proqramçılar deyil (1,9 milyon nəfər), ofis və inzibati heyətdir: katiblər (3,5 milyon, 8/10), klerklər (2,6 milyon, 9/10), mühasibat işçiləri (1,6 milyon, 9/10). Məhz bu qruplar potensial olaraq ən böyük həcmdə əvəz oluna biləcək əmək resursunu təmsil edir.
Layihə Anthropic şirkətinin “Əmək bazarına süni intellektin təsiri” adlı araşdırmasından cəmi on gün sonra təqdim olunub. Həmin tədqiqatda şirkət “müşahidə olunan ekspozisiya” adlı yeni metrika təqdim edib — bu, böyük dil modellərinin nəzəri imkanları ilə real istifadə səviyyəsinin (Claude trafiki əsasında) müqayisəsidir. Onların məlumatına görə, proqramçılar 74,5% göstərici ilə süni intellekt vasitəsilə tapşırıqların real icrasında liderdir.
Lakin Anthropic-in əsas nəticəsi müəyyən mənada paradoksaldır: süni intellekt hələ öz nəzəri potensialını tam reallaşdırmaqdan uzaqdır və risk altında olan peşələrdə sistemli işsizlik artımı müşahidə olunmur. Karpati isə şüurlu şəkildə proqnoz verməkdən yayınır — o, sadəcə alət və məlumat təqdim edir, nəticələri isə oxucunun öz ixtiyarına buraxır.
