Avadanlıq istehsalçıları artan tələbi qarşılamaq üçün kifayət qədər investisiya etmir. Son aylarda Silicon Valley yeni bir “maniaya” qapılıb. Süni intellekt sahəsində ön sırada olduqlarını göstərmək istəyən texnoloqlar “tokenmaxxing” adlanan trendə qoşulublar — yəni kim daha çox token (süni intellekt modellərinin emal etdiyi mətn vahidləri) istifadə edəcək yarışına giriblər.
Yanvar-mart ayları arasında OpenRouter platformasında həftəlik emal olunan tokenlərin həcmi dörd dəfə artıb. Süni intellektə tələbat artdıqca, bu texnologiyanın arxasında duran sənaye bazarın ehtiyaclarına çatmaqda çətinlik çəkir.
Mart ayında bizneslər arasında populyar olan süni intellekt laboratoriyası Anthropic pik saatlarda alətlərinə çıxışı məhdudlaşdırmağa başladı, daha sonra isə istifadəni azaltmaq üçün abunə planlarında dəyişikliklər etdi. Apreldə isə xidmətin işində gündə orta hesabla 30 dəqiqəlik fasilələr müşahidə olunurdu.
Bu, təkcə bir şirkətlə məhdudlaşmır. Mart ayında Anthropic-in rəqibi OpenAI qəfil olaraq video generasiya aləti Sora-nın fəaliyyətini dayandırdı ki, məhdud hesablama resurslarını daha gəlirli istiqamətlərə yönəltsin. Aprelin 20-də Microsoft-a məxsus GitHub platforması proqramlaşdırma botu üçün yeni abunəlikləri qəbul etməyi dayandırdı.
Buna cavab olaraq sənaye yeni infrastrukturun qurulmasına daha çox vəsait yönəldir. Aprelin 20-də Anthropic Amazon ilə 100 milyard dollarlıq tərəfdaşlıq elan etdi — məqsəd 5 giqavatlıq server gücü təmin etməkdir və bunun təxminən beşdə biri ilin sonuna qədər istifadəyə veriləcək.
Aprelin 24-də məlum oldu ki, Google da laboratoriyanın hesablama gücü ehtiyaclarını qarşılamaq üçün 40 milyard dollar investisiya edir. Aprelin 27-də isə OpenAI Microsoft ilə tərəfdaşlığına yenidən baxdığını açıqladı , artıq şirkət məhsullarını istənilən bulud provayderi vasitəsilə yaymaq imkanı əldə edəcək və bu da resurslardan daha çevik istifadə etməyə şərait yaradacaq.
“Hiperskeyler” adlandırılan beş nəhəng — Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft və Oracle — məlumat mərkəzlərinin tikintisinə yüz milyardlarla dollar sərmayə qoyur. Alphabet, Amazon və Oracle bu il artıq borc alətləri vasitəsilə ümumilikdə 100 milyard dollardan çox vəsait cəlb ediblər.
Resursları artırmaq üçün Meta işçi heyətinin 10%-ni ixtisar etdiyini, Microsoft isə əməkdaşlarının təxminən 7%-nə könüllü işdən çıxma təklif edəcəyini açıqlayıb.
Bununla belə, güclərin artırılması getdikcə çətinləşir. ABŞ-da və digər ölkələrdə məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı siyasi müqavimət artır. Bundan əlavə, bu mərkəzlər üçün avadanlıq istehsal edən şirkətlər — çiplərdən və şəbəkə avadanlıqlarından tutmuş soyutma sistemlərinə qədər — tələbi qarşılamaq üçün kifayət qədər investisiya etmir. Nəticədə, hesablama gücü çatışmazlığı daha da dərinləşə bilər.
Siyasi tərəfdən başlayaraq: apreldə Meyn ştatının qanunvericiləri 2027-ci ilin noyabrına qədər gücü 20 meqavattdan çox olan məlumat mərkəzlərinin tikintisini qadağan edən qanun layihəsini qəbul etdilər. Qubernator sonradan buna veto qoysa da, ABŞ-ın ondan çox ştatında oxşar təşəbbüslər müzakirə olunur.
Məlumatlara görə, ötən il ABŞ-da yerli etirazlar və məhkəmə çəkişmələri səbəbilə ümumi dəyəri 156 milyard dollar olan məlumat mərkəzi layihələri ya dayandırılıb, ya da təxirə salınıb. Narazılıq İrlandiyadan Braziliyaya qədər digər ölkələrdə də artır.
Əsas narahatlıq enerji istehlakı ilə bağlıdır: bu cür mərkəzlər elektrik tariflərinə təsir edir və Fars körfəzindəki müharibə fonunda enerji qiymətlərinin artması vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər.
Hətta məlumat mərkəzləri tikilib enerji mənbələrinə qoşulduqdan sonra belə, şirkətlər onları işlətmək üçün lazım olan avadanlığı əldə etməkdə çətinlik çəkir. SemiAnalysis şirkətindən İvan Çiam qeyd edir ki, yeni mərkəzləri doldurmaq üçün kifayət qədər çip yoxdur.
Məsələn, Nvidia şirkətinin GPU-ları süni intellekt üçün qlobal hesablama gücünün üçdə ikisindən çoxunu təşkil edir. 2022-ci ildə təqdim olunan H100 modelinin icarə qiyməti noyabrdan bəri təxminən 30% artıb, çünki yeni modellərə çıxış əldə edə bilməyən müştərilər köhnə nəsil çiplərə yönəlir.
Alternativ süni intellekt çiplərini də əldə etmək çətinləşir. Amazon-un rəhbəri Endi Cessi bildirib ki, şirkət artıq Trainium2 çiplərinə çıxış imkanlarını demək olar ki, tam istifadə edib. Gələn il buraxılması planlaşdırılan Trainium4 gücünün isə böyük hissəsi artıq əvvəlcədən rezerv edilib.
Çatışmazlıq yaddaş çiplərinə də təsir edir — xüsusilə yüksək ötürmə qabiliyyətinə malik HBM yaddaşa. SK Hynix, Samsung və Micron bildirir ki, 2026-cı il üçün istehsalın böyük hissəsi artıq satılıb.
Mart ayında Google-un təqdim etdiyi TurboQuant alqoritmi yaddaş tələbatını azaltmaq məqsədi daşıyırdı və bu, qısa müddətə bazarda ümid yaratdı. Lakin gözləntilərə görə, HBM-ə tələbat ən azı növbəti üç il ərzində təklifi üstələyəcək.
Çatışmazlıq CPU-lara da yayılır. “Agent” funksiyalı süni intellekt sistemləri — yəni plan quran, düşünən və tapşırıqları yerinə yetirən sistemlər — bu çiplərə daha çox ehtiyac duyur. Morgan Stanley-in hesablamalarına görə, belə sistemlərdə hər GPU üçün bir CPU tələb olunur, halbuki çat-botlarda bu nisbət 1:12-dir.
CPU-lara yüksək tələbat Intel şirkətinə də müsbət təsir göstərib — şirkətin bazar dəyəri son altı ayda iki dəfədən çox artıb.
Problemin əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, süni intellekt təchizat zəncirindəki şirkətlər güclərin artırılmasına hiperskeylerlər qədər investisiya etmir. Təhlillərə görə, beş böyük texnologiya şirkətinin kapital xərcləri 2024-cü ildən bu yana 190% artaraq 234 milyard dollardan 677 milyard dollara çatıb.
Eyni dövrdə çip və avadanlıq istehsalçıları xərclərini cəmi 45% artıraraq 153 milyard dollardan 223 milyard dollara yüksəldiblər.
Dünyanın ən böyük müqaviləli çip istehsalçısı TSMC-nin ən qabaqcıl fabrikləri artıq maksimum güclə işləyir. Şirkətin rəhbəri bildirib ki, təklif “çox məhduddur” və yeni fabriklərin tikintisi 2–3 il çəkir.
TSMC 2026-cı ildə 55 milyard dollar xərcləməyi planlaşdırır — bu, əvvəlki ildən 34% çoxdur. 2027-ci ildə bu rəqəmin 65 milyard dollara çatacağı gözlənilir. Bununla belə, şirkətin kapital xərclərinin gəlirə nisbəti son illərdə azalıb.
Bu ehtiyatlı yanaşma müştəriləri narazı salır. OpenAI rəhbəri Sem Altman şirkəti daha sürətli genişlənməyə çağırıb.
Mart ayında Elon Mask “terafabrika” layihəsini elan edib — məqsəd hər il bütün dünya yarımkeçirici sənayesindən daha çox hesablama gücü istehsal etməkdir. Lakin bu zavodun ən tez 2028-ci ildə fəaliyyətə başlayacağı gözlənilir və o zaman belə planlaşdırılan gücün yalnız bir hissəsini təmin edə biləcək.
Üstəlik, Mask bu zavod üçün lazım olan avadanlıqla bağlı da çatışmazlıqla üzləşə bilər.
Bu vəziyyət süni intellektin gələcəyi üçün əsas problemi göstərir: proqram təminatı aylar ərzində inkişaf edir, lakin təchizat zəncirinin genişlənməsi illər tələb edir.
Avadanlıq istehsalçıları isə artıq istehsal edib sonra boş qalan güclərdən ehtiyat edir. Bu səbəbdən “tokenmaxxing” trendinin yaxın zamanda zəifləyəcəyi gözlənilir.
