Bu maşınlar tullanmağı, rəqs etməyi və milyonlarla baxış toplamağı bacarır. Amma onları həqiqətən faydalı işçiyə çevirmək, həvəskarların iddia etdiyindən qat-qat çətin və bahalıdır.
İnsan əli həm aparat, həm də proqram təminatı baxımından möcüzədir. “Onda bir neçə tutuş növü var. Ən müxtəlif əşyalarla heyrətamiz dərəcədə yaxşı işləyir”, — deyə Nikolaus Redford əlini yanağı boyunca sürüşdürüb barmaqlarını saqqalına keçirərək danışır. “İnanılmaz dərəcədə həssasdır, toxunuşu əla hiss edir. Faktiki olaraq əzələsi yoxdur — yalnız barmaq uclarını əldəki liflərlə birləşdirən vətərlər var — amma o qədər zərifdir ki, həm İsveçrə saatı yığa, həm də çəkiclə zərbə endirə bilər”. Redford davam edir: “Əl hiper-rəqabətlidir”.
Redford Hyustonda yerləşən Persona AI Inc. startapının baş icraçı direktorudur. Şirkət tikinti meydançalarında və enerji infrastrukturu obyektlərində istifadə oluna biləcək, insanların edə bilmədiyi və ya etmək istəmədiyi işləri yerinə yetirən tam funksional humanoid robot yaratmağa çalışır. Onun sözlərinə görə, son məqsəd robot icarəsi agentliyi yaratmaq və maşınları bütün dünyada işəgötürənlərə kirayəyə verməkdir. Persona-nın saytında belə bir şüar var: “Maşın kimi işləyir. Tərəfdaş kimi hərəkət edir”.
Yeriyən, düşünən humanoid yaratmaq nəsillər boyu mühəndisləri valeh edən bir vəzifə olub. Amma süni intellekt və sensor texnologiyalarındakı irəliləyişlər texnologiya sektorunun bəzi nümayəndələrini inandırıb ki, işlək model nəhayət əlçatan olub. Sosial şəbəkələrdə Çin istehsalçısı Unitree Robotics-in antropomorf maşınları ilə bağlı videolar viral yayılıb: onlar addımlayır, akrobatik hərəkətlər edir. İlon Mask Tesla-nın istehsal gücünün bir hissəsini avtomobillərdən Optimus robotlarına yönəldib və bir gün planetdə humanoid robotların sayının insanlardan çox olacağını proqnozlaşdırıb. “Fiziki süni intellekt” adlandırılan istiqamət sürətlə süni intellekt ajiotajının növbəti mərhələsinə çevrilir.
Pitchbook-un məlumatına görə, ötən il humanoid robotlarla məşğul olan şirkətlər 6 milyard dollardan çox vəsait cəlb ediblər. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 300 dəfədən çox artım deməkdir. Morgan Stanley-in geniş istinad olunan proqnozuna görə isə 2050-ci ilə qədər humanoid robot bazarı 5 trilyon dollara çatacaq və dövriyyədə 1 milyard cihaz olacaq.
Süni intellektdə olduğu kimi, investorları da burada nəhəng bazar perspektivi cəlb edir — bütöv sahələri və cəmiyyətləri dəyişə biləcək, kiçik startapları trilyon dollarlıq şirkətlərə çevirə biləcək transformativ yenilik. Amma süni intellektdə olduğu kimi, real potensial da burada hiperbola, əhval-ruhiyyə, messianik bəyanatlar, təxmini qiymətləndirmələr və geosiyasi narahatlıqların kölgəsində qalır. Humanoid robotlar texnologiya sənayesi və onun tənqidçiləri üçün bir növ Rorşax testinə çevrilib: bu, əməyin olmadığı kapitalizmin qorxulu mənzərəsidir, tam avtomatlaşdırılmış utopiyadır, yoxsa texnoloji sektorun növbəti böyük layihə ardınca sağlam düşüncədən yenə imtina etməsi?
1000 işçi — 100 robot
Humanoid robotların yaradılmasının iqtisadi məntiqi ondan başlayır ki, dünya insan üçün layihələndirilib — ən azı sağlam bədənə sahib olanlarımız üçün. Pilləkənlər, qapı tutacaqları, iş səthləri, nəqliyyatda oturacaqlar və maşınların idarəetmə elementləri əsasən insan bədəninə və nisbətən dar ölçü diapazonuna uyğun hazırlanıb. Avtomatlaşdırma artıq iri sənaye proseslərinin əksəriyyətinə daxil olub, amma bugünkü işçi robotların çoxu yalnız dəqiq müəyyən olunmuş, təkrarlanan tapşırıqları yerinə yetirə bilir. İnsanlar isə əksinə, çox faydalı universal texnologiyadır: uyğunlaşa və öyrənə bilən platformadır. Kotleti çevirən eyni forma kömür çıxara, şüa qaynaqlaya, tikiş tikə və kateter dəyişə bilər.
Vençur şirkəti ALM Ventures-in baş tərəfdaşı və humanoid robot startaplarına investisiya etmiş Modar Alauinin sözlərinə görə, insan formasında universal robot biznes üçün müqəddəs qraal sayılır. “İstənilən sahibkar və ya investor üçün əsas xərc maddəsi və başağrısı insan əməyidir”, — Alaui deyir. “Həmkarlar ittifaqları var, vergilər var, məhkəmə iddiaları var. Təsəvvür edin ki, siz 1000 işçini cəmi 100 robotla əvəz edirsiniz və onlar sutkada 24 saat, fasiləsiz işləyir”.
Alaui əsas tətbiq sahələrini sənayedə görür. Xidmət sahəsi və məişətdə istifadəni isə istehsal miqyasının böyüdüyü və bir vahidin maya dəyərinin düşdüyü daha sonrakı mərhələ kimi dəyərləndirir. Zavodları böyük xərclərlə yenidən qurub işçiləri tədricən avtomatlaşdırılmış proseslərlə əvəz etmək əvəzinə, şirkətlər “robot xidmət kimi” modeli təqdim edən texnologiya firmalarından cihazları icarəyə götürə bilərdilər. Bu, mahiyyətcə əmək bazarını Uber-ə bənzər sistemə çevirərdi.
Bu yanaşma xüsusilə ucuz və bol işçi qüvvəsindən asılı sahələr üçün demoqrafiyası mənfi işləyən ölkələrdə cəlbedici görünür. İstehsalda artıq on milyonlarla insanın çalış
