Amerikalı çip istehsalçıları lider mövqelərini qoruyur, lakin Çin oyunçuları daxili bazarda paylarını artırmağa çalışırlar.
Süni intellekt sahəsində qlobal bum yarımkeçirici sənayesinin ən mühüm istiqamətlərindən birində — mərkəzi prosessorlar bazarında qüvvələr nisbətini dəyişir.
Uzun müddət CPU bazarına Intel və AMD möhkəm nəzarət edirdi. İndi isə yarışa yeni iştirakçılar fəal şəkildə qoşulur: Nvidia, Qualcomm, MediaTek, Arm, Google və Amazon, həmçinin Çin istehsalçıları.
Onların hamısı perspektivli seqmentdə öz yerini tutmağa çalışır. Sektor şirkətlərinin rəhbərləri və analitik agentliklərin qiymətləndirmələrinə görə, yeni nəsil data mərkəzlərində süni intellekt tapşırıqları üçün istifadə olunan prosessorlar bazarı yaxın beş ildə hər il 40 faizdən çox artacaq və 2030-cu ilə qədər 220 milyard dolları ötəcək.
Prosessorlar , əksər kompüter və serverlərin “beyni”, uzun müddət məhdud artım potensialına malik, yetkin və sabit seqment hesab olunurdu. Süni intellekt inqilabının əvvəlində belə görünürdü ki, CPU-lar əhəmiyyətini itirir: süni intellekt modellərinin öyrədilməsi üçün qrafik prosessorlar və ixtisaslaşmış sürətləndiricilər daha səmərəli oldu.
Süni intellektin əsasən modellərin öyrədilməsinə yönəlmiş ilkin mərhələsində hesablama yüklərində CPU və GPU nisbəti adətən 1:8 təşkil edirdi. İndi bu nisbət təxminən hər 4 GPU-ya 1 CPU səviyyəsinə qədər azalıb. Sektor nümayəndələri proqnozlaşdırırlar ki, nisbət bundan sonra da prosessorların xeyrinə dəyişəcək, hətta iki GPU-ya bir CPU və ya birə bir səviyyəsinə qədər. Bu, məntiqi nəticəçıxarma, düşünmə və agent əsaslı süni intellekt sistemlərinin işi ilə bağlı tapşırıqların CPU üzərinə düşən yükü artırması ilə əlaqədardır.
Bank of America analitiki Vivek Aryanın sözlərinə görə, hazırda agent əsaslı süni intellekt sistemlərinə xüsusi diqqət yetirilir. Agent süni intellekt sistemləri kompleks iş proseslərini koordinasiya edir: onlar fəaliyyət planı qurur, lazımi informasiyanı sorğulayır və proqram kodunu icra edir. Aryanın sözlərinə görə, bu addımların ardıcıl xarakter daşıması səbəbindən istənilən gecikmə kritik əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə belə yüklərin öhdəsindən ixtisaslaşmış süni intellekt sürətləndiricilərindən daha çox mərkəzi prosessorlar daha yaxşı gəlir.
Bernstein Research-ün qiymətləndirməsinə görə, data mərkəzləri üçün CPU bazarının həcmi 2025-ci ildəki 37 milyard dollardan 2030-cu ildə 223 milyard dollara yüksələcək. Bank of America-nın proqnozu daha ehtiyatlıdır, lakin o da 2030-cu ilə qədər bazarın 170 milyard dolları ötəcəyini nəzərdə tutur. Bu, indiki göstəricilərlə müqayisədə təxminən beşqat artım və illik orta artım tempinin 37 faiz səviyyəsində olması deməkdir.
Prosessorlara artan tələbat bütün elektronika sənayesində tədarük çatışmazlığı yaradıb və bu, Nikkei Asia-nın daha əvvəl yazdığı kimi, fərdi kompüter istehsalçılarına da təsir göstərib. Komponent çatışmazlığı isə öz növbəsində bazara yeni oyunçuların çıxmasını stimullaşdırır.
“CPU ilə təchizat səviyyəsi sürətlə artır — sözün əsl mənasında yuxarı sıçrayır. Prosessorları heç yerdə tapmaq olmur, onlar artıq tam satılıb”, — Qualcomm-un data mərkəzləri üzrə yeni istiqamətinə cavabdeh olan Toni Pialis ötən ay Nyu-Yorkda investorlara bildirib. Mobil çiplər seqmentinin liderlərindən biri olan Qualcomm artan CPU bazarını mənimsəyən ən fəal oyunçulardan biridir.
Yarışa Nvidia da qoşulur. GPU bazarının nəhəngi Vera prosessorlarını ayrıca məhsul kimi təklif etməyə başlayıb və süni intellekt hesablamaları üçün vahid platforma strategiyasının sərhədlərini genişləndirir. Baş icraçı direktor Censen Huanqın sözlərinə görə, təkcə CPU istiqaməti bu il şirkətə illik 20 milyard dollara qədər gəlir gətirə bilər.
Data mərkəzləri üçün CPU bazarının uzunmüddətli lideri olan Intel də tələbat artımını qeydə alır. Bunu şirkətin baş icraçı direktoru Lip-Bu Tan bildirib.
“Son bir neçə həftə ərzində mənə bir neçə dəfə zəng edərək prosessor tədarükünü artırmağı xahiş ediblər”, — Tan ötən ay Taybeydə keçirilən Computex sərgisinin kuluarlarında deyib. Intel-in data mərkəzləri üçün CPU bazarındakı payı hələ də 50 faizdən yuxarıdır.
AMD-nin baş icraçı direktoru Liza Su isə proqnozlaşdırır ki, CPU bazarı yaxın beş il ərzində ən azı 35 faiz artacaq. Bu, əvvəlki illərdəki 3–4 faizlik illik artım tempindən kəskin fərqlənir.
SoftBank tərəfindən dəstəklənən Arm da CPU-ya marağın yenidən canlanmasına stavka edir: şirkət bu il özünün ilk fiziki çipini — data mərkəzləri serverləri üçün prosessorunu təqdim edib. Arm hesab edir ki, 2030-cu ilə qədər bu istiqamətdən illik gəlir 15 milyard dollara çata bilər.
Google, Amazon və Microsoft daxil olmaqla bulud hesablamaları nəhəngləri də öz data mərkəzləri üçün Arm arxitekturası əsasında prosessorlar hazırlayırlar. Arm Nikkei Asia-ya bildirib ki, həm öz çip istehsalı, həm də texnologiyaların lisenziyalaşdırılması biznesi nəzərə alınmaqla, bu gün dünyanın ən böyük hipermiqyaslı data mərkəzlərində quraşdırılmış prosessorların 50 faizdən çoxu onun arxitekturası əsasında işləyir.
Yeni oyunçuların bu axını CPU bazarının mənzərəsini ciddi şəkildə dəyişə bilər.
Uzunmüddətli liderlər — Intel və AMD — x86 arxitekturası əsasında hazırlanan prosessorları sayəsində uzun illər yüksək məhsuldarlıqlı hesablamaların standartlarını müəyyən ediblər. Eyni zamanda yarışın yeni iştirakçıları — Nvidia, Google və Amazon — həllərini Arm bazasında yaradırlar. Yüksək enerji səmərəliliyinə görə bu arxitektura çoxdan smartfonlarda standart halına gəlib, indi isə server sistemləri bazarını fəal şəkildə ələ keçirir.
“Nvidia və Arm prosessorları Arm arxitekturası üzərində qurulub və bu, onlara enerji qənaəti baxımından üstünlük verir — xüsusilə də GPU-ların onsuz da çox böyük enerji sərf etdiyi şəraitdə”, — Counterpoint Research direktorunun müavini Breydi Vanq izah edir. “Intel və AMD prosessorları isə, əksinə, ənənəvi olaraq mürəkkəb hesablama tapşırıqlarının yerinə yetirilməsində güclüdür”.
TechInsights-ın məlumatına görə, Arm bazalı data mərkəzi CPU-larının payı yaxın illərdə artacaq və 2026-cı ilə qədər təxminən 20 faizə çatacaq. Bununla yanaşı, bazarın ümumi həcmi də genişlənməkdə davam edəcək.
Arxitekturada bu dəyişikliklərə baxmayaraq, sektorun aparıcı oyunçuları hələ də Qərb yarımkürəsində cəmləşib.
“Data mərkəzləri bazarında böyük imkanlar görürəm”, — TechInsights analitiki Ceyms Sanders deyir. “Proqnozlara görə, x86-nın nisbi payı yaxın illərdə hər il azalacaq və bu, qismən Arm arxitekturası əsasında ixtisaslaşmış çiplərin artan tətbiqi ilə bağlıdır. Amma ümumilikdə söhbət bazarın güclü artımından gedir. Düşünürəm ki, bu bazarda hamı üçün yer olacaq”.
Çin uzun müddətdir ki, xarici CPU-lardan asılılığı azaltmaq üçün öz alternativlərini inkişaf etdirməyə çalışır və son illərdə bu səylər daha da güclənib.
x86 arxitekturasından istifadə edən və ABŞ-ın ticarət qara siyahısında olan əsas Çin prosessor istehsalçısı Hygon Information Technology yerli bazarda payını artırır. Nikkei Asia-ya mənbələrin bildirdiyinə görə, bu, Çin bulud xidməti təchizatçılarının yerli həllərə keçidi sürətləndirməsi fonunda baş verir. Son illərdə Hygon-un gəlirləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
“Hygon x86 arxitekturalı CPU-lara yüksək tələbatdan faydalanacaq və Çin bazarındakı payını artıracaq”, — Bernstein Research analitiki Devid Day hesab edir. Onun sözlərinə görə, şirkətin artımı məhsulların davamlı təkmilləşdirilməsi və yerli süni intellekt sürətləndiriciləri ilə uyğunluğun yaxşılaşdırılması ilə dəstəklənir. Bu, Hygon platformalarını təkcə ənənəvi sifarişçilər — dövlət qurumları və dövlət şirkətləri — üçün deyil, həm də daha geniş bulud xidməti təchizatçıları dairəsi üçün daha cəlbedici etməlidir.
Bernstein-in qiymətləndirməsinə görə, Hygon-un Çin server CPU bazarındakı payı bu il təxminən 20 faizdən 2028-ci ilə qədər 35 faizə yüksələcək. Bununla belə, bazarın əsas hissəsi yenə də xarici təchizatçıların əlində qalacaq.
Hygon yeganə oyunçu deyil. PC və serverlərə yönəlmiş daha bir yerli CPU istehsalçısı Shanghai Zhaoxin Semiconductor Şanxayın STAR Market birjasında səhmlərin yerləşdirilməsinə hazırlaşır. Bu platforma Çinin Nasdaq analoqu hesab olunur.
Loongson daxil olmaqla digər yerli CPU istehsalçıları da mövcudluqlarını genişləndirirlər. Loongson bir vaxtlar Çinin öz Intel rəqibini yaratmaq üçün əsas ümidi sayılırdı. Son illərdə gəlirləri sabit artsa da, həm Loongson, həm də Zhaoxin hələ də zərərlə işləyir.
Bu arada Huawei özünü təmin edən hesablama ekosistemi qurmaq üzrə daha geniş strategiyası çərçivəsində Kunpeng server prosessorları xəttini inkişaf etdirməyə davam edir.
CPU-ların nisbətən aşağı məhsuldarlığı istehsalçıların xeyrinə işləyir: onlar ABŞ-ın ixrac nəzarəti ilə GPU-lar qədər sərt tənzimlənmir. Bunun sayəsində Amerika şirkətləri hələ də Çin bazarı uğrunda mübarizə apara bilirlər, baxmayaraq ki, yerli rəqiblərin təzyiqi sürətlə artır.
Həm Nvidia-dan Censen Huanq, həm də AMD-dən Liza Su Çin bazarının əhəmiyyətini və rəqabət səviyyəsini etiraf edirlər. Qualcomm-un baş icraçı direktoru Kristiano Amon Nikkei Asia-ya bildirib ki, şirkət ABŞ ixrac nəzarəti tələblərini nəzərə alaraq data mərkəzlərindəki Çin müştəriləri üçün xüsusi çiplər hazırlamağı planlaşdırır. Arm isə ByteDance-in ümumi süni intellekt tapşırıqları üçün nəzərdə tutulan prosessorlarının ilk iri istifadəçilərindən biri olduğunu açıqlayıb.
PC bazarı CPU seqmentində liderlik uğrunda mübarizənin agent əsaslı süni intellekt sistemlərinin inkişafı fonunda daha da kəskinləşdiyi başqa bir meydandır. Halbuki burada Intel, AMD və Qualcomm kimi oyunçular arasında rəqabət onsuz da yüksəkdir.
Smartfon çiplərinin tədarük həcminə görə dünya lideri olan MediaTek ilk dəfə noutbuk prosessorları bazarına çıxır: şirkət Windows ilə işləyən PC-lər üçün RTX Spark superçipinin hazırlanmasında Nvidia ilə əməkdaşlıq edir. Çip MediaTek prosessorunu Nvidia-nın Blackwell qrafik sürətləndiricisi ilə birlikdə birləşdirir.
Hər iki şirkət RTX Spark-a böyük ümidlər bağlayır. MediaTek-in baş icraçı direktoru Rik Tsayın sözlərinə görə, məhsul agent əsaslı süni intellekt dövrü üçün “düzgün” arxitekturaya malikdir və 40 illik mövcudluqdan sonra PC bazarını “yenidən həyata qaytara” bilər.
Nvidia, Apple, HP və Google təchizatçılarından birinin rəhbəri Nikkei Asia-ya bildirib ki, bazar Nvidia-nın ayrı-ayrı məhsullarını — Vera prosessorunu və RTX Spark çipini — qiymətləndirməməzlik etməməlidir.
“Nvidia-nın süni intellekt infrastrukturunda dominant mövqelərini nəzərə alaraq hesab edirik ki, onun prosessorları Intel və AMD üzərində müəyyən təzyiq yaradacaq”, — sektor veteranı qeyd edir. “Eyni zamanda Intel-in güclü texnoloji imkanlarını, istehsal potensialını və bazar mövqelərini, o cümlədən PC kimi son cihazlar seqmentindəki mövqeyini də kiçiltmək olmaz. Yarış hələ yeni başlayır”.
