Kevin Uorş ABŞ Prezidenti Donald Trampın aşağı borclanma xərcləri ilə bağlı tələblərinə qarşı çıxıb. Trampın ABŞ Mərkəzi Bankına rəhbər seçdiyi Uorş vəzifəyə başlamasından dörd aydan az müddət sonra FED-i 2023-cü ildən bəri ilk faiz artımına aparıb.
Banker.az Britaniyanın maliyyə nəşri “Financial Times”a istinadən xəbər verir ki, FED sədri dünən Federal Açıq Bazar Komitəsinin (FOMC) bütün 12 üzvünün 25 baza bəndlik faiz artımını dəstəkləməsinə nail olmaqla Ağ Evin mövqeyindən müstəqil hərəkət etməyə hazır olduğuna dair ən güclü siqnallardan birini verib.
“Sadə həqiqət budur ki, inflyasiya çox yüksəkdir və uzun müddətdir yüksək olaraq qalır”, – Uorş bildirib. O, hazırkı faiz dərəcələrini iqtisadi artımı ciddi şəkildə ləngidəcək qədər yüksək hesab etməyin çətin olduğunu dəfələrlə vurğulayıb.
Bu mövqe Trampın FED rəhbəri seçərkən “faizləri mütləq azaltmaq istəyən” bir namizəd seçdiyini düşünməsi ilə ziddiyyət təşkil edir.
FED-in qərarından sonra dollar əsas ticarət tərəfdaşlarının valyutalarından ibarət səbət qarşısında təxminən 0,7% möhkəmlənib. ABŞ-ın iki illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi çərşənbə günü 7 baza bəndi artaraq 4,74%-ə çatıb, cümə axşamı isə 4,71%-ə geriləyib. 30 illik istiqrazların gəlirliliyi isə qərardan sonra bir qədər azalaraq təxminən 5,35% olub.
FED rəsmilərinin proqnozları monetar sərtləşmənin davam edə biləcəyini göstərir. İqtisadi proqnoz təqdim edən 12 FED rəsmisi bu il daha bir 25 baza bəndlik faiz artımı gözləyir, dörd nəfər isə iki əlavə artım ehtimalını göstərib. Yalnız iki rəsmiyə görə, faiz dərəcəsi 2026-cı ilin sonuna qədər dəyişməz qala bilər.
ABŞ-ın investisiya idarəetmə şirkəti “PGIM”in baş ABŞ iqtisadçısı Robert Sokkin bildirib ki, Uorşun “dot plot”a şəxsi proqnoz təqdim etmədiyi güman olunur. Bununla belə, onun qiymətləndirməsinə görə, Uorş FOMC-nin ən sərt pul siyasəti tərəfdarlarından biridir.
Tramp FED-in qərarını dərhal tənqid edib. O, “Truth Social” platformasında ABŞ-da faiz dərəcələrinin 1% və ya daha aşağı olmalı olduğunu yazıb.
Daha sonra Tramp Uorşa etibar etdiyini bildirib, lakin məsuliyyəti FED İdarə Heyətinin üzərinə yönəldib. Şurada keçmiş FED sədri Cerom Pauell və Trampın daha əvvəl vəzifədən uzaqlaşdırmağa çalışdığı, lakin Ali Məhkəmənin buna mane olduğu FED üzvü Liza Kuk da yer alır.
“Mən Kevinə dedim ki, şura ilə birlikdə səs verə bilərsən, çünki onsuz da fərq etməyəcək. Şura çox düşmən mövqedədir”, – Tramp jurnalistlərə deyib.
FED-in sərtləşməsinə səbəb olan əsas amillərdən biri enerji qiymətlərinin yüksəlməsidir. ABŞ-ın konsaltinq şirkəti “New Century Advisors”un baş iqtisadçısı və keçmiş FED rəsmisi Klaudia Sam bildirib ki, Ağ Evin tarif siyasəti və Yaxın Şərqdəki münaqişə inflyasiyanın yüksəlməsinə açıq şəkildə töhfə verib.
Braun Universitetinin məlumatlarına görə, İranla müharibə başlayandan sonra benzin və dizelin bahalaşması ABŞ ailələrinə əlavə 108 milyard dollara başa gəlib.
FED-in üstünlük verdiyi PCE inflyasiya göstəricisi hazırda 3,7% təşkil edir ki, bu da 2%-lik hədəfdən təxminən iki dəfə yüksəkdir. ABŞ sənaye şirkətləri isə bəzi istehsal resursları üzrə ikirəqəmli xərc artımları ilə üzləşirlər.
Braun Universitetinin professoru Ceff Kolqan bildirib ki, tariflər və İran müharibəsi qiymət artımını sürətləndirib. Onun fikrincə, FED-in hazırda mübarizə apardığı inflyasiyanın mühüm hissəsi Ağ Evin siyasətləri ilə əlaqəlidir.
Trampın iqtisadi məsələlər üzrə sözçüsü Kuş Desai isə FED-in qərarını “təəssüf doğuran” adlandırıb və bunun böyümək istəyən bizneslərə mənfi təsir göstərəcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, hazırkı inflyasiya əsasən Yaxın Şərqdəki hadisələrin yaratdığı enerji təklifi şokundan qaynaqlanır.
Bazar iştirakçıları oktyabrın sonunda keçiriləcək növbəti FED iclasında dərhal yeni faiz artımını əsas ssenari saymasalar da, ilin sonuna qədər ən azı bir əlavə artımı qiymətlərə daxil edirlər. Uorşun açıqlamalarından sonra qısamüddətli ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyi kəskin yüksəlib.
Faiz qərarından əvvəl investorlar Uorşun Ağ Evdən müstəqil olub-olmayacağı ilə bağlı narahat idilər. İyul iclasından sonra onun inflyasiyanı cilovlamaq üçün kifayət qədər sərt addımlar atmağa hazır olduğuna investorları inandıra bilməməsi 30 illik ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyinin 2007-ci ildən bəri ən yüksək həddə çatmasına səbəb olmuşdu.
ABŞ-ın audit və konsaltinq şirkəti “KPMG US”un baş iqtisadçısı Dayan Suonk bildirib ki, FED-in etibarlılığı beş ildən çox davam edən yüksək inflyasiya səbəbindən artıq risk altında idi.
“Kevin Uorş kritik bir anda FED-in başındadır və o, üzərinə düşən işi gördü”, – Suonk deyib.
ABŞ-ın maliyyə xidmətləri şirkəti “SMBC Nikko Securities”in Amerika üzrə baş iqtisadçısı Co LaVornanın sözlərinə görə, prezidentin faizlərlə bağlı mövqeyi onun hüququdur, lakin bu mövqe iqtisadi fundamentallarla ziddiyyət təşkil edərsə, FOMC-nin qərarını dəyişdirməyəcək.
