Çarli Manqer onilliklər boyu həqiqətən uğurlu insanları digərlərindən nə ayırdığını araşdırıb. Onun gəldiyi nəticə həm sadə, həm də tələbkardır: “Maraqlıdır ki, bizim kimilər uzunmüddətli üstünlüyü çox ağıllı olmağa çalışmaqla yox, ardıcıl şəkildə axmaq olmamağa çalışmaqla əldə ediblər”.
Manqerin həyat boyu ortaya qoyduğu fəlsəfə elə bir praktik çərçivə təqdim edir ki, istənilən insan bunu bu gündən tətbiq etməyə başlaya bilər.
-
Hər gün mütləq müdriklik qazanmağa çalış
Manqer hesab edirdi ki, bilik də pul kimi zamanla yığılır və böyüyür. Hər gün anlayışda əldə edilən kiçik artım ömür boyu toplandıqda qeyri-adi nəticə verir.
O bunu çox sadə ifadə etmişdi: “Mən daim həyatda yüksələn insanları görürəm ki, onlar ən ağıllı olmurlar, bəzən hətta ən çalışqan da olmurlar, amma öyrənmə maşını olurlar. Onlar hər gecə yatağa səhər oyandıqlarından bir az daha müdrik gedirlər və bu, xüsusən qarşıda uzun yol olanda çox kömək edir”.
Bu sitat bütün vərdişin mahiyyətini açır. Məqsəd bu gün mükəmməl olmaq deyil, illər ərzində ardıcıl və xırda addımlarla yaxşılaşmaqdır.
-
Hərisliklə və müxtəlif sahələr üzrə oxu
Manqer oxusunu yalnız maliyyə və ya bizneslə məhdudlaşdırmırdı. O, tarix, biologiya, psixologiya və fizikanı da öyrənirdi, çünki həyatdakı ən böyük qanunauyğunluqların bir çox sahədən keçdiyini anlayırdı.
O, bir dəfə belə demişdi: “Bütün həyatım boyu geniş mövzu dairəsində müdrik olan elə bir insan tanımamışam ki, daim oxumasın. Heç kim, sıfır. Uorrenin nə qədər oxuduğunu və mənim nə qədər oxuduğumu bilsəniz, təəccüblənərsiniz. Uşaqlarım mənə gülür. Elə bilirlər ki, ayaqları çıxmış bir kitabam”.
Buradakı dərs aydındır. Zirvəyə qalxmaq istəyən kişilər üçün geniş oxumaq əlavə üstünlük deyil, zərurətdir. Bu, dünyəvi müdrikliyə aparan əsas vasitədir.
-
Uğursuzluqdan qaçmaq üçün tərsinə düşünməyi öyrən
Manqerin ən güclü zehni vərdişlərindən biri inversion, yəni problemi tərsinə çevirib ona başqa bucaqdan baxmaq idi. O, uğura necə çatmağı soruşmaq əvəzinə, hansı hallar mütləq uğursuzluq yaradar sualını verirdi və sonra həmin nəticələrdən yayınmağa çalışırdı.
Manqer bunu belə izah edirdi: “Bir çox çətin problemə geridən yaxınlaşanda daha yaxşı həll tapılır”. Layihə və ya biznes qərarı planlaşdırarkən ən faydalı sual çox vaxt “Necə qalib gəlim?” yox, “Bunu nə məhv edə bilər?” olur. Uğursuzluğa aparan açıq yolları bağlamaq uğura gedən yolu daha təmiz edir.
“Hayat və biznesdə uğurun böyük hissəsi nədən uzaq durmaq lazım olduğunu bilməkdən gəlir…” — Charlie Munger.
-
Zehni modellərdən ibarət sistem qur
Manqer məşhur şəkildə deyirdi ki, ayrı-ayrı faktların özlüyündə dəyəri azdır. Aydın düşünmək üçün insan həmin faktları müxtəlif sahələrdən gələn zehni modellərdən qurulmuş bir sistem üzərinə yerləşdirməlidir.
O, bu yanaşmanı belə izah edirdi: “Başınızda modellər olmalıdır. Təcrübənizi də, istər dolayı, istər birbaşa, bu modellər şəbəkəsi üzərində yerləşdirməlisiniz. Yəqin görmüsünüz ki, bəzi tələbələr sadəcə əzbərləməyə çalışırlar və sonradan onu nəyəsə bağlamaq istəyirlər. Onlar məktəbdə də, həyatda da uduzurlar”.
Bu vərdişi gündəlik tətbiq etmək o deməkdir ki, bir problemlə üzləşəndə özünüzdən soruşursunuz: başqa sahələrin mütəxəssisləri buna necə baxardı? Bir bioloq, bir mühəndis və bir iqtisadçı eyni məsələdə başqalarının görmədiyi fərqli cəhətləri üzə çıxara bilər.
-
Tam etibarlı ol
Manqer çalışqanlıq və öhdəliyə sadiqlik dediyi xüsusiyyətə böyük önəm verirdi. Yəni oturub işi görmək və başladığın işi sona çatdırmaq qabiliyyətinə. O, etibarlılığı çox az insanın həqiqətən qoruyub saxlaya bildiyi rəqabət üstünlüyü hesab edirdi.
Bu mövzuda fikri çox açıq idi: “Uğurlu olmaq istəyirsinizsə, etibarlı olmalısınız. Etibarsız olmaq digər bütün üstünlükləri də puça çıxara bilər. Əgər etibarlı deyilsinizsə, hansı üstünlüklərinizin olmasının fərqi yoxdur. Boynunuza götürdüyünüz işi yerinə yetirmək işləyən bir sistemin vacib hissəsidir”.
Bu o deməkdir ki, kişinin sözü həqiqi çəkiyə malik olmalıdır. O, nəyisə çatdıracağını deyirsə, o iş görülməlidir. Etibar minlərlə kiçik yerinə yetirilmiş vəd üzərində qurulur, amma bir neçə pozulmuş sözlə dağıla bilər.
-
Hər gün öz qərəzlərini yoxla
Manqer intellektual həyatının böyük hissəsini insan beyninin insanı necə yanlış qərarlara apardığını öyrənməyə sərf edib. O anlayırdı ki, paxıllıq, qorxu və uyğunlaşmaq istəyi kimi emosiyalar insan fərqinə varmadan rasional düşüncəni dağıda bilər.
O, bundan qaçmağın yolunu belə ifadə etmişdi: “Mən heç vaxt qarşı tərəfin arqumentini ondan daha yaxşı bilmədiyim məsələ barədə özümə fikir formalaşdırmağa icazə vermirəm”.
Hər gün zehni audit aparmaq, yəni dayanıb qərarın aydın məntiqlə verildiyini, yoxsa emosional qərəzin təsiri altında formalaşdığını soruşmaq, insanın inkişaf etdirə biləcəyi ən dəyərli vərdişlərdən biridir. Pis qərar verməzdən əvvəl qərəzi tutmaq bəzən illərlə peşmançılığın qarşısını alır.
-
Doğru fürsəti gözləməyi bacar
Manqer səbrin əsas intizam forması olduğunu təbliğ edirdi. Böyük uğur çox vaxt daha çox şey etməkdən yox, daha az şey etməkdən gəlir. Yəni orta səviyyəli fürsətlərin ardıcıl axınına “yox” deyə bilməkdən ki, həqiqətən qeyri-adi fürsət gələndə tam hazır olasan.
O, bunu özünəməxsus sərt dillə belə demişdi: “Bütün o nağd pulla oturub heç nə etməmək xarakter tələb edir. Mən orta səviyyəli fürsətlərin arxasınca gedərək bugünkü yerimə gəlib çıxmamışam”.
Bu vərdiş daim məşğul görünmək və ya hərəkətdə qalmaqla bağlı sosial təzyiqə qarşı çıxmağı tələb edir. Gözləmək bacarığı və doğru an gələndə tam inamla hərəkət etmək, elit investorları və biznes adamlarını digərlərindən ayıran keyfiyyətdir.
Nəticə
Çarli Manqerin gündəlik vərdişləri parlaq və nümayişkaranə deyildi, özü də heç vaxt onları belə göstərməyə çalışmırdı. Bu vərdişlər səbir, dürüstlük və hər gün bir az daha yaxşı olmaq öhdəliyi tələb edirdi.
Bu prinsipləri davamlı şəkildə tətbiq edən kişilər mütləq ən istedadlı və ya ən aqressiv insanlar olmurlar. Onlar sadəcə düzgün zehni arxitektura quran, etibarlı qalan və həqiqətən önəmli anları gözləməyi bacaran insanlardır. Manqerin düsturu məhz budur və zamanın sınağından keçib.
