ABŞ dolları 2025-ci ildə “Sell America” (Amerikan aktivlərin satışı) ticarətinə investorların qoşulması, Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcələrini azaltması və valyutanın həm siyasət, həm də fiskal etibarlılıq baxımından zərbə alması fonunda zəifləyib. İran müharibəsi 2026-cı ildə indiyə qədər dolları müəyyən qədər dəstəkləsə də, qlobal ehtiyat valyutasının gələcəyi ətrafında müzakirələr getdikcə artır.
Banker.az xəbər verir ki, “Deutsche Bank”dan açıqlamalar müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, onun strateqlərındən biri ölkələrin nefti alternativ valyutalarla qiymətləndirməyə qərar verəcəyi təqdirdə ABŞ dollarının dominantlığının zəifləyə biləcəyini proqnozlaşdırıb.
“Deutsche”nin foreks üzrə idarəedici direktoru Mallika Saçdeva 24 mart tarixində yayımlanan qeyddə bildirib ki, İran müharibəsi “petrodollar dominantlığında eroziya və petroyuanın başlanğıcı” üçün əsas katalizator kimi yadda qala bilər.
“Franklin Templeton” 14 aprel tarixində bu analizə cavab olaraq qeyd yayıb və bunu “olduqca sadəlövh” adlandıraraq Saçdevanın Səudiyyə Ərəbistanı ilə bağlı təhlükəsizlik-neft qiymətlənməsi əlaqəsini yanlış şərh etdiyini bildirib.
“Neftin ABŞ dollarında qiymətləndirilməsi sadəcə ABŞ-ın uzun müddət dünyanın polis funksiyasını yerinə yetirməsi səbəbindən deyil,” — deyə “Franklin Templeton”un sabit gəlir üzrə baş informasiya inzibatçısı Sonal Desai yazıb.
“Neft ixracatçılarının dollarla ilə ödəniş almaqda güclü öz marağı var, çünki dollar dünyanın ən dərin və ən likvid kapital bazarlarına çıxışı ifadə edir; bu bazarlar mülkiyyət hüquqlarını qoruyan və müqavilələri icra edən institusional və hüquqi çərçivə ilə dəstəklənir, həmçinin güclü, dinamik və innovativ iqtisadiyyata əsaslanır.”
2025-ci ilin birinci yarısında dollar ABŞ Prezidenti Donald Trampın apreldə elan etdiyi “azadlıq günü” tariflərini geri çəkməsi fonunda ölkə aktivlərinə etimadı sarsıtması nəticəsində son 50 ilin ən zəif performansını göstərib.
Dollar indeksi, onun əsas valyutalar səbətinə qarşı performansını izləyən DXY göstərici, 2025-ci il ərzində təxminən 10% azalıb. O, İran müharibəsinin 28 fevralda başlamasından sonra müəyyən bir bərpa dövrü yaşayıb, neft qiymətləri ilə paralel olaraq bütün əsas valyutalara qarşı güclənib, lakin sülh gözləntiləri xam neft və WTI qiymətlərini aşağı saldıqca yenidən zəifləyib.
“Deutsche” və “Franklin”in mövqeləri dedollarizasiya müzakirəsində spektrin iki fərqli qütbünü təmsil edir. “Deutsche Bank” valyutanın struktur baxımdan zəiflədiyini düşünənlər arasındadır, “Franklin” isə alternativin olmadığını hesab edənlərin mövqeyini bölüşür.
ƏN GÜCLÜ SEÇİM
Dollar ehtiyatlarının payı onilliklər ərzində azalıb — 1999-cu ildə 70%-dən çox olduğu halda, bu gün 50%-dən bir qədər yuxarıdır. Digər valyutalar, məsələn yuan və avro, paylarını artırsa da, dollar hələ də dominant mövqeyini saxlayır.
Dolların çatışmazlıqları olsa da, analitiklər üçün onun qlobal ticarətdə üstünlüyünü itirdiyi bir dünya təsəvvür etmək çətindir.
“Alternativ yoxdur,” — ABŞ investisiya bankı “Brown Brothers Harriman”ın qlobal bazar strategiyası rəhbəri Elias Haddad CNBC-yə müsahibəsində deyib. “Digər bütün valyutalar dolları əvəz etmək üçün lazım olan mühitdən çox uzaqdır.”
Çin qlobal mərkəzi bank ehtiyatlarında 3% paya malikdir və uzunmüddətli plan çərçivəsində valyutasının beynəlxalqlaşmasını tədricən artırır. “Amma Çin yaxın zamanda 50%-ə çatmayacaq, xüsusilə də onların kapital bazarları qapalı olduğu halda. Avrozona üçün də eyni vəziyyət keçərlidir,” — Haddad bildirib.
“Franklin Templeton”un Desaisi əlavə edib ki, etibarlı alternativ üçün lazım olan infrastruktur — “dərin bazarlar, hüququn aliliyi, tam konvertasiya, makroiqtisadi sabitlik üzrə rekord” — illər deyil, onilliklər tələb edir.
Digər tərəfdən, “Deutsche”nin Körfəz regionunda ABŞ təhlükəsizlik çətirinin müharibə başlayandan bəri zəifləməsi ilə bağlı arqumenti, ABŞ-ın ticarət və təhlükəsizlik siyasətinə inamın azalmasının dolların reputasiyasına əlavə zərbə vurduğunu göstərən başqa bir nümunə kimi qiymətləndirilir, Haddad əlavə edib. O bildirib ki, ABŞ-ın fiskal etibarlılığının zəifləməsi və Federal Ehtiyat Sisteminin Tramp tərəfindən zəiflədilməsi struktur eniş tendensiyasının davam etməsi üçün əlavə səbəblərdir.
Bu, dolların ehtiyat valyuta statusunun tam əvəz olunmadan, tədricən eroziyaya uğradığı; daha zəif, lakin yenə də mövcud olduğu bir ssenari yarada bilər.
Desai isə əlavə edib ki, dolların son zəifliyi onun təbiətinə uyğundur. “Dolların müəyyən zəifləməsi qlobal ehtiyat valyuta statusu ilə tam uyğundur,” — Desai yazıb. “Yuanından fərqli olaraq, dollar sərbəst üzən valyutadır. O, həm yuxarı, həm də aşağı istiqamətdə dəyişir.”
