ASML süni intellekt üçün nəzərdə tutulan qabaqcıl çiplərin kütləvi istehsalı üçün lazım olan avadanlığın yeganə təchizatçısıdır.
Veldhoven, Niderland. Böyük texnologiya şirkətləri süni intellekt infrastrukturu üçün yüz milyardlarla dollar xərcləməyə hazırlaşırlar. Onların planları amerikalıların əksəriyyətinin adını belə eşitmədiyi unikal bir Niderland avadanlıq istehsalçısından asılıdır.
ASML qabaqcıl çiplərin kütləvi istehsalı üçün zəruri olan mürəkkəb maşınların dünyadakı yeganə təchizatçısıdır. Məhz bu çiplər OpenAI-nin ChatGPT-si və Google-un Gemini-si kimi sistemlərə insana bənzər, ani cavablar verməyə imkan yaradır və bu servisleri bu qədər populyar edən də elə budur.
Hazırda ASML sahə üzrə tələbatın kəskin artımını qarşılamağa çalışır. Şirkət yeni obyektlər tikir, mövcud təmiz otaqları yenidən profilləşdirir və daha çox çip istehsal edə biləcək daha təkmil maşınlar üzərində işləyir. Eyni zamanda əlavə mühəndislər işə götürür və qərar qəbuletməni sürətləndirmək üçün idarəetmə vəzifələrini azaldır.
“Biz müştərilərimiz üçün darboğaza çevrilmək istəmirik”, — ASML-in baş icraçı direktoru Kristof Fuke bu ay şirkət illik gəlir proqnozunu artırdıqdan sonra bildirib. “Bunun qarşısını almaq üçün bütün mövcud alətlərdən istifadə edirik”.
Dörd Amerika texnologiya nəhəngi — Microsoft, Meta Platforms, Amazon.com və Google-un sahibi olan Alphabet — bu il süni intellekt infrastrukturu üçün 600 milyard dollardan çox investisiya qoymağı planlaşdırır. Bu da öz növbəsində Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. daxil olmaqla çip istehsalçılarını yatırımlarını artırmağa sövq edir və ASML avadanlığına tələbi daha da gücləndirir.
Bu bum ASML-in Avropanın ən bahalı şirkəti kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Bazar dəyərinə görə şirkət LVMH və Hermès kimi lüks sənaye nəhənglərini geridə qoyaraq regionda nadir texnologiya favoritinə çevrilib.
“Onların bütün müştəriləri mümkün qədər çox maşın istəyirlər. Sonra daha çoxuna ehtiyac duyacaqlar, 2028-ci ildə isə bundan da qat-qat çoxuna”, — Bernstein-in baş analitiki Devid Day deyir.
ASML əmin edir ki, müştəri tələbatını qarşılaya bilər. Şirkət bu ay bildirib ki, cari ildə ən azı 60 ədəd standart ekstremal ultrabənövşəyi litoqrafiya qurğusu istehsal etməyi planlaşdırır. Bu, 2025-ci ildə satılan həcmdən 36% çoxdur. Rəhbərliyin sözlərinə görə, gələn il ASML bu cür maşınlardan ən azı 80 ədəd istehsal edə biləcək.
ASML-in növbəti nəsil EUV qurğularına tələbat isə daha qeyri-müəyyəndir. TSMC-nin nümayəndəsi bu yaxınlarda bildirib ki, şirkət mümkün qədər uzun müddət standart EUV texnologiyasından istifadə edəcək, çünki daha inkişaf etmiş EUV modelləri həddindən artıq bahadır. Bəzi analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, belə maşınların qiyməti təxminən 400 milyon dollar və ya daha çoxdur.
İstehsalı artırmaq üçün ASML bu il daşınmaz əmlak, infrastruktur və avadanlığa təxminən 2,2 milyard dollar xərcləməyi planlaşdırır. Bu, 2025-ci illə müqayisədə təxminən 20% çoxdur. Məhsul istehsalının daha yüksək templərini təmin etmək üçün işçilərin işə qəbulu və təlim xərcləri də artacaq. Bunu bu ay şirkətin top-menecerlərindən biri bildirib.
Amma istehsalı artırmaq asan deyil. ASML-in yüksək səviyyəli litoqrafiya maşınları ölçücə məktəb avtobusu ilə müqayisə olunur və insanın indiyədək yaratdığı ən mürəkkəb qurğulardan sayılır. İçəridə güclü lazer işıq impulsları göndərərək ərimiş qalayın xırda damcılarını əridir və buxarlandırır. Nəticədə ekstremal ultrabənövşəyi şüalanma yaranır və maşın həmin şüalanmadan istifadə edərək kremni lövhələrin üzərinə mikroskopik naxışlar vurur.
Bu maşınların yığılması aylarla vaxt aparır və yüzlərlə müxtəlif təchizatçının komponentlərindən istifadə edilir. Xüsusi geyimli texniklər avadanlığı təmizlənmiş havaya malik təmiz otaqlarda yığırlar ki, çirklənmənin qarşısı alınsın. Hətta bircə dənə toz hissəciyi bütün istehsal prosesini poza bilər.
“Bu, sadəcə çox bahalı və mürəkkəb, üstəlik çoxşaxəli təchizat zəncirinə malik bir alətin yaradılmasının təbiətidir”, — SemiAnalysis-in analitiki və ASML-in keçmiş əməkdaşı Ceff Kox izah edir. “Belə şeyi tez və asan şəkildə miqyaslandırmaq mümkün deyil”.
Şirkət süni intellekt yarışında yeganə potensial darboğaz deyil. Onun müştəriləri almaq istədikləri maşınları yerləşdirmək üçün kifayət qədər təmiz otaq da tikməlidirlər. Bu isə tikinti təcrübəsi, enerji şəbəkəsinə qoşulma və bol enerji təchizatı tələb edən böyükmiqyaslı bir işdir.
ASML COVID-19 pandemiyasından dərs çıxarıb. Həmin dövrdə gözlənilməz tələbat sıçrayışı şirkətdə yerinə yetirilməmiş sifarişlərin yığılmasına səbəb olmuşdu.
O zaman şirkət gücləri kəskin artırmaq üçün planlar hazırladı və tikinti icazələrinin alınması, yeni təmiz otaqların qurulması kimi çox əmək tələb edən işlərə başladı. Həmin otaqlara o vaxt dərhal ehtiyac olmasa da, rəhbərlik bildirir ki, əvvəlcədən tikinti aparılması indi istehsalın genişləndirilməsinə daha yaxşı hazırlaşmağa kömək edib.
Son illərdə şirkət ABŞ-da, Almaniyada və Cənubi Koreyada yeni təmiz otaqlar açıb. Niderlanddakı baş ofisin yaxınlığında yeni kampusun tikintisinə isə bu il başlanmalıdır.
Pandemiya ASML-i təchizatçılarla daha sıx işləməyə də sövq edib. 2023-cü ildə şirkətin idarə heyətində təchizatçılarla işə cavabdeh olan yeni vəzifə yaradılıb.
ASML tərəfdaşlarla mütəmadi görüşlər keçirir ki, hamının eyni templə genişlənməyə hazır olduğuna əmin olsun.
“Hazırlığın yetərsizliyinə görə heç bir təchizatçı fərqləndirilmək istəmir”, — maliyyə direktoru Rocer Dassen bu ilin əvvəlində The Wall Street Journal-a müsahibəsində deyib və belə görüşləri “həmkar təzyiqinin sağlam forması” adlandırıb.
ASML-in sürətlənmiş artıma keçidi çox sürətlə baş verib. Keçən yay investorlara 2026-cı ildə artım olmaya biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etdikdən sonra şirkət son aylarda süni intellekt infrastrukturu ilə bağlı sənaye planlarının sürətlə genişlənməsi fonunda satış proqnozunu artırıb. Bu ay şirkət bildirib ki, illik satış həcmi təxminən 42–47 milyard dollar olacaq. Müqayisə üçün, ötən il bu göstərici 38 milyard dollardan bir qədər çox olub.
Bu arada texnoloji irəliləyişlər müştərilərə bir maşından daha çox çip əldə etməyə imkan verməyə başlayıb. ASML bildirib ki, bəzi yeni yüksək məhsuldarlıqlı qurğular indi əvvəlkindən saatda 10 lövhə daha çox istehsal edə bilir. Şirkət həmçinin artıq satılmış köhnə maşınların modernizasiyasını təklif edir ki, onların məhsuldarlığı artsın.
Uzunmüddətli perspektivdə ASML daha güclü işıq mənbəyinin sənaye miqyasında tətbiqi üzərində işləyir. Bu texnologiya maşınların məhsuldarlığını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Amma bu prosesin, böyük ehtimalla, illər çəkməsi gözlənilir.
“Müştərilərimiz istənilən avadanlıqdan daha çox lövhə ala bildiklərinə görə çox sevinirlər”, — Fuke bu ay ASML-in saytında yayımlanan videoda bildirib.
ASML-in problemlərindən biri də ondadır ki, Niderlandın cənubunda yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsinin böyük hissəsi artıq şirkət və onun təchizatçıları tərəfindən işə götürülüb. Öz təchizat zəncirindəki əməkdaşların “ovlanmasının” qarşısını almaq üçün ASML universitetlərlə əməkdaşlıq edir, namizədləri həm ölkə daxilində, həm də xaricdə axtarır.
Əgər müştəri tələbatı ASML-in gözlədiyindən daha çox artsa, “biz onu təmin etməyin yolunu tapacağıq”, — Dassen müsahibəsində deyib. “Eynilə onlar kimi, biz də beton tökməyi bacarırıq”.
