İran müharibəsi fonunda dünya ərzaq qiymətləri son üç ildən artıq müddətdə ən yüksək səviyyəyə yüksəlib. Bu vəziyyət qlobal inflyasiya risklərini artırır.
Cümə günü dərc olunan hesabata əsasən, ərzaq xammalı qiymətləri indeksi apreldə 1,6% artıb. Buna bitki yağları, ət və taxıl məhsullarının bahalaşması səbəb olub. İndeks artıq ardıcıl üçüncü aydır yüksəlir, fevral ayında isə beş aylıq fasilədən sonra ilk dəfə artım qeydə alınmışdı.
Üçüncü ayına daxil olan İran müharibəsi strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazında gəmiçiliyi faktiki olaraq məhdudlaşdırıb. Bu isə dizel yanacağı və gübrə kimi mühüm kənd təsərrüfatı resurslarının tədarükünü azaldaraq qiymət artımına səbəb olub.
BMT indeksinin komponentləri arasında ən güclü artımı bitki yağları göstərib. Onların qiyməti mart ayı ilə müqayisədə 5,9% yüksələrək 2022-ci ilin iyulundan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
FAO-nun baş iqtisadçısı Maximo Torero bildirib ki, “Bitki yağlarının qiymətləri daha sürətlə artır. Bu, ilk növbədə neft qiymətlərinin yüksəlməsi ilə bağlıdır. Bahalaşan neft bioyanacağa tələbi artırır və bitki yağları bazarında əlavə təzyiq yaradır”.
İndeks birja xammal qiymətlərini izlədiyi üçün fermerlərdən alış qiymətləri ilə pərakəndə satış qiymətləri arasında müəyyən vaxt fərqi qalır. Bununla belə, mart ayı ilə müqayisədə baş verən artım ərzaq inflyasiyasının sürətlənə biləcəyinin ilk siqnalı hesab olunur.
Bu, ABŞ və İranın Hörmüz boğazının yenidən açılmasına səbəb ola biləcək sülh sazişini müzakirə etməsinə baxmayaraq baş verir.
Ət qiymətləri indeksi martla müqayisədə 1,2% artaraq rekord maksimuma çatıb.
Taxıl qiymətləri indeksi isə hava şəraiti və 2026-cı ildə buğda əkinlərinin azalacağı gözləntiləri səbəbindən 0,8% yüksəlib. İran münaqişəsi fonunda fermerlər daha az gübrə tələb edən məhsullar əkməyi nəzərdən keçirirlər.
Dünya istehsalçıları artıq xəbərdarlıq edirlər ki, müharibənin başlanmasından bəri dizel və gübrə qiymətlərinin kəskin artması əkin sahələrinin və məhsuldarlığın azalmasına səbəb ola bilər. Fransa və Rumıniya kimi iri Avropa istehsalçıları fermerlərin artan xərcləri kompensasiya etmək üçün qarğıdalı əkinlərini azaltması səbəbindən istehsal həcmlərinin aşağı düşdüyünü bildiriblər.
