İsveçrə frankı ABŞ dollarına qarşı son on ildən çox müddətdə ən yüksək səviyyəyə yüksəlib. Treyderlərin valyuta bazarlarında son “etibarlı liman” adlandırdıqları aktivlərə kütləvi kapital axını İsveçrə Milli Bankı üçün getdikcə daha böyük problem yaradır.
Frank bu il artıq 3%-dən çox möhkəmlənərək dollar qarşısında 0,77 İsveçrə frankı səviyyəsini keçib. Ötən il isə valyuta 14% bahalaşmışdı. Siyasi risklər investorları Amerika valyutasına alternativlər axtarmağa vadar edir. Bu da frankı 2015-ci ildəki gözlənilməz möhkəmlənmədən bəri həm dollar, həm də avro qarşısında ən yüksək səviyyəyə çıxarıb.
Bəzi analitiklərin fikrincə, frankın bahalaşması illik inflyasiya səviyyəsi cəmi 0,1% olan ölkədə qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb ola və proses davam edə bilər.
MUFG-nin qlobal bazarlar üzrə araşdırmalar rəhbəri Derek Halpenninin sözlərinə görə, bu sıçrayış göstərir ki, “İsveçrə frankı qlobal investorlar üçün yeganə etibarlı sığınacaq valyutadır”. O bildirib ki, “təkcə bu fakt belə valyutaya qoruyucu aktiv kimi tələbatı artıracaq”.
Ötən həftə Qrenlandiyanın gələcəyi ətrafında yaranmış siyasi böhran dollarla bağlı narahatlıqları yenidən gücləndirib. İnvestorlar Tramp administrasiyasının qeyri-ardıcıl siyasətindən və ABŞ Mərkəzi Bankının müstəqilliyindən narahatdır. Digər ənənəvi təhlükəsiz aktiv olan yapon yeni isə Yaponiya dövlət istiqrazlarının davamlı satışı ilə bağlı narahatlıqlar fonunda dəyişkənlik göstərir.
Bununla belə, əsas benefisiar İsveçrə frankı olub. Ölkənin siyasi və iqtisadi sabitliyi, eləcə də aşağı borc səviyyəsi onu tarixən qlobal kapital üçün təhlükəsiz limana çevirib. Frank qoruyucu aktivlər uğrunda qlobal yarışa qoşulub. Bu yarış bu həftə qızılın qiymətini bir troya unsiyası üçün 5 000 dolların üzərinə qaldırıb.
“UBS Global Wealth Management”in İsveçrədə baş investisiya direktoru Daniel Kalt bildirib: “İsveçrə frankı bir qədər qızıl külçəsinə bənzəyir. O sizə gəlir gətirmir. Amma onun arxasında sarsılmaz iqtisadiyyat dayanır”.
Kalt qeyd edib ki, izlənilməli əsas məzənnə frankın avroya qarşı kursudur, çünki ölkə ticarətinin böyük hissəsi Avropa İttifaqı ilə aparılır. Onun sözlərinə görə, avro 0,9 frankdan aşağı düşərsə (hazırda 0,918 frankdır), bu İsveçrə ixracatçılarına təzyiq göstərə və hakimiyyətlərlə “çətin danışıqlara” səbəb ola bilər.
Mərkəzi bank üçün mümkün variantlardan biri faiz dərəcələrinin azaldılmasıdır. Hazırda bu göstərici sıfır səviyyəsindədir. Son günlər treyderlər İsveçrə Milli Bankının iyun iclasına qədər dərəcəni 0,25 faiz bəndi endirə biləcəyi ehtimalını təxminən 10% səviyyəsində qiymətləndirməyə başlayıblar.
Lakin bank daha əvvəl səkkiz il davam edən mənfi faiz siyasətinə qayıtmaq niyyətində olmadığını bəyan edib.
İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, faiz dərəcəsinin cüzi azaldılması İsveçrə aktivlərinin cəlbediciliyini ciddi şəkildə azaltmaya bilər. Çünki İsveçrə ilə avrozonanın dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi arasında artıq böyük fərq mövcuddur. Eyni zamanda bu addım iqtisadiyyata arzuolunmaz əlavə stimul verə bilər.
Digər variant olan valyuta bazarına birbaşa müdaxilə də problemli sayılır. Keçmişdə frankı zəiflətmək üçün edilən müdaxilələr nəticəsində İsveçrə Donald Trampın prezidentliyinin ilk dövründə ABŞ-nin “valyuta manipulyatorları” siyahısına salınmış, sonradan isə siyahıdan çıxarılmışdı.
Ötən ilin ikinci rübündə ticarət müharibəsinin yaratdığı qeyri-sabitlik fonunda İsveçrə Milli Bankı məhdud müdaxilə etmişdi. ABŞ və İsveçrə sentyabrda birgə bəyanat yayaraq rəqabət üstünlüyü əldə etmək məqsədilə valyuta bazarlarına müdaxilə etməyəcəklərini bildirmişdilər.
Bəyanatda valyuta volatilliyini aradan qaldırmaq üçün müdaxilələrin təsirli alət olduğu qəbul edilsə də, bəzi ekspertlər bunu ABŞ-nin İsveçrənin müəyyən səviyyədə müdaxiləsini qəbul edə biləcəyinə işarə kimi qiymətləndiriblər.
Lakin iqtisadçılar hesab edirlər ki, İsveçrə Milli Bankı müdaxilələrdə daha ehtiyatlı olmalıdır. Avro/frank məzənnəsi üçün aşağı hədd müəyyən etmək “kommunike ilə uyğun olmaz”.
Dolların zəifləməsindən faydalanan digər valyuta isə avro olub. Çərşənbə axşamı avro dörd illik maksimuma çataraq 1,19 dolları ötüb. Bəzi Avropa siyasətçiləri vahid valyutanın qlobal bazarlardakı rolunun genişləndirilməsini dəstəkləsələr də, son möhkəmlənmə inflyasiyanın potensial azalması ilə bağlı oxşar narahatlıqlar doğurub.
