Nyu-York Federal Ehtiyat Bankının tədqiqatçıları ölkələrin dollar ehtiyatlarından kütləvi şəkildə imtina etdiyinə dair əlamətlər aşkar etməyiblər. Bloomberg yazır ki, onlar ABŞ valyutasının dünya ehtiyatlarındakı payının azalmasını əsasən məhdud sayda ehtiyat idarəedicisinin qərarları ilə izah edirlər.
Ötən il dolların qlobal valyuta ehtiyatlarındakı payı 56% təşkil edib. On il əvvəl isə bu göstərici 64% idi. Bu azalma tez-tez genişmiqyaslı dedollarizasiyanın sübutu kimi göstərilir. Lakin araşdırma müəllifləri müəyyən ediblər ki, nəzərdən keçirilən hər iki dövrdə — 2015–2019 və 2019–2023-cü illərdə — dollar aktivlərini artıran ölkələrin sayı onları azaldan ölkələrin sayına təxminən bərabər olub. Onların fikrincə, indiyədək mərkəzi bankların dolların payını kütləvi şəkildə azaldaraq ehtiyatlarını diversifikasiya etdiyinə dair sübutlar azdır.
Dollar yatırımlarını kim azaldıb
2015–2019-cu illərdə dollar ehtiyatlarından digər valyutalara aktiv keçidin əsas hissəsi Çin və Rusiyanın payına düşüb. 2019–2023-cü illərdə də bu azalmanın əhəmiyyətli hissəsini Çin və Rusiya təmin edib, lakin həmin dövrdə Meksika və Mərakeş də bu prosesdə nəzərəçarpacaq rol oynayıb.
Digər ölkələrin ehtiyatlarındakı dəyişikliklər isə əsasən onların öz spesifik ehtiyaclarını əks etdirib. Bunlara dollar likvidliyinə çıxış, valyuta məzənnəsinin idarə edilməsi və maliyyələşdirmə şoklarından qorunma daxildir.
“Məhz bu amillər hələ də öz əhəmiyyətini qoruyur. Ehtiyatların strukturundakı dəyişikliklər dolların sistemli şəkildə tərk edilməsindən daha çox, öz spesifik ehtiyat idarəetmə ehtiyaclarına reaksiya verən, tərkibi zamanla dəyişən ölkələr qrupunun hərəkətlərini əks etdirir”, – araşdırma müəllifləri bildiriblər.
Statistikaya valyutaların yenidən qiymətləndirilməsi də təsir edir. Dollar zəiflədikdə digər valyutalarda saxlanılan ehtiyatların dollar ifadəsində dəyəri artır. Nəticədə ABŞ valyutasının payı dollar aktivlərinin faktiki həcmi dəyişməsə belə azala bilər.
BVF-nin yanvar ayında açıqladığı və dolların dünya ehtiyatlarındakı payının 1995-ci ildən bəri minimuma düşdüyünü göstərən məlumatlarda da azalma məhz məzənnənin zəifləməsi ilə izah olunurdu, dollar aktivlərinin faktiki olaraq azaldılması ilə deyil.
Başqa nə məlumdur?
Nyu-York FED-in nəticələri ehtiyat idarəedicilərinin yalnız keçmiş qərarlarını əks etdirir. Britaniyanın OMFIF analitik mərkəzinin iyunda dərc etdiyi araşdırma isə göstərib ki, dünya mərkəzi banklarının əksəriyyəti uzunmüddətli perspektivdə ABŞ valyutasının ehtiyatlardakı payını azaltmağı planlaşdırır. Onlar bunu ilk növbədə artan geosiyasi risklər fonunda ehtiyatların diversifikasiyası istəyi ilə izah edirlər.
Sorğuda ümumilikdə 90 təşkilat iştirak edib. Onların 74-ü mərkəzi bank, 16-sı isə dövlət pensiya və suveren fondları olub. Bu qurumların idarə etdiyi aktivlərin ümumi həcmi 10 trilyon dollardan çoxdur.
Dövlət pensiya və suveren fondları da dedollarizasiya istiqamətində hərəkət etməyə meyllidirlər. Onlar avro və yuanı əsas alternativlər arasında görürlər: inkişaf etmiş ölkələr daha çox avroya, inkişaf etməkdə olan ölkələr isə yuana üstünlük verirlər.
Bununla belə, dolların tam alternativi hələ də yoxdur. OMFIF-in qiymətləndirməsinə görə, avro və yuan öz bazarlarının struktur problemləri ilə məhdudlaşır, dollar isə likvidlik və etibarlılıq baxımından hələ də rəqibsiz hesab olunur. Buna görə də sorğuda iştirak edən ehtiyat idarəedicilərinin 79%-i bir dominant valyutanın digərini əvəz etməsini deyil, qlobal pul sisteminin daha çoxqütblü və parçalanmış struktura keçməsini gözləyir.
