Nobel mükafatı laureatı Corco Parizi məşhur dil modelindən istifadə edərək fizikadakı “əbədi” məsələlərdən birinin sadə həllini formalaşdırıb və yoxlayıb. Söhbət hissəciklərin qapalı məkanda sıx yerləşməsi və onların bir-biri ilə qarşılıqlı təsiri ilə bağlı məsələdən gedir. Bu barədə İtaliyanın Beynəlxalq Qabaqcıl Araşdırmalar Məktəbi (SISSA) məlumat yayıb.
“Əvvəlcə biz həll yolu axtarmırdıq. Sadəcə süni intellektdən 10 ildən çox əvvəl apardığımız hesablamaların düzgünlüyünü yoxlamağı xahiş etdik. Neyroşəbəkə bu hesablamaları təkrarlaya bildi və bu, bizi keçmişdə aşkar etdiyimiz qanunauyğunluğun sübutunu ondan tələb etməyə sövq etdi”, – deyə Françesko Zamponi bildirib.
Zamponinin sözlərinə görə, bir çox təbii prosesləri və materialları qapalı məkanda xaotik şəkildə yerləşən və yalnız ən yaxın “qonşuları” ilə qarşılıqlı əlaqədə olan sıx qablaşdırılmış sferik hissəciklər toplusu kimi təsvir etmək mümkündür. Bu cür davranış beynin neyronlarında, müxtəlif iqlim proseslərində, eləcə də qum və mayonez kimi aydın struktura malik olmayan maqnit, yarım-maye və dənəvər materiallarda müşahidə olunur.
Müəyyən şəraitdə bu materialların daxilində hissəciklər arasında elə qarşılıqlı təsirlər yaranır ki, onlar sərbəst hərəkət etməyi dayandırır. Bu isə özünəməxsus “tıxac”ın yaranmasına səbəb olur, materialın xüsusiyyətlərini kəskin dəyişir və onun maye kimi deyil, bərk cisim kimi davranmasına gətirib çıxarır.
Bu fenomeni izah etmək üçün Zamponi və Parizi hələ 2014-cü ildə “tıxac”ın yaranmasını təsvir edən formulalar toplusu hazırlamışdılar. Nəzəriyyəni yoxlayarkən fiziklər onun iki əsas parametri – a və b arasında sadə bir riyazi qanunauyğunluq olduğunu aşkar ediblər: a + b = 1.
Sonrakı on il ərzində nə Parizi, nə də digər alimlər bu əlaqənin səbəbini izah edə və onun ciddi riyazi sübutunu tapa bilməmişdilər. Bu yaxınlarda isə Parizi məşhur böyük dil modellərindən biri ilə işləyərkən məsələnin həllinə nail olub.
Alimlərin sözlərinə görə, neyroşəbəkə demək olar ki, dərhal düzgün həlli tapıb. Həll gözlənilmədən sadə olub, baxmayaraq ki, model bir neçə səhvə yol verib və bu səhvlər fiziklər tərəfindən tez bir zamanda düzəldilib.
Bundan əlavə, alimlər öz formullarındakı üç əsas parametri fransalı həmkarlarının 2012-ci ildə “tıxac”ların yaranmasını izah etmək üçün irəli sürdükləri alternativ nəzəriyyə ilə də əlaqələndirə biliblər. Məlum olub ki, hər iki formulalar toplusu eyni fiziki qanunları təsvir edir və eyni prinsiplərə əsaslanır.
