Afrika sahillərində yerləşən İspaniyanın Seuta eksklavı bir neçə gün ərzində Mərakeşdən on minlərlə insanın onun ərazisinə keçməsindən sonra diqqət mərkəzinə çevrilib. Miqrantların əsassız ümidləri 72 nəfərin ölümünə və Avropa İttifaqı tarixinin ən böyük sərhəd böhranlarından birinə səbəb olub.
Hadisələr necə baş verdi?
İyulun sonunda on minlərlə insan piyada, velosipedlə, avtomobillərlə və hətta özüboşaldan yük maşınlarının kuzovlarında Mərakeşin sərhədyanı Fnideq şəhərinə gəlib. Onlar sahilə çıxaraq suya daxil olublar. Miqrantlar dənizə doğru uzanan sərhəd maneəsini üzərək keçmək və artıq Avropa İttifaqının ərazisində yerləşən Taraxal çimərliyinə çıxmaq üçün təxminən beş kilometr məsafə qət etməli idilər.
Onların çoxu bu səfərə əvvəlcədən hazırlaşmışdı. Üzgüçülük məşqçiləri müştəri axını ilə üzləşmiş, sosial şəbəkələrdə üzgəc və hidrokostyumlara tələbat artmışdı. İstifadəçilər, həmçinin Seutaya gedən dəniz marşrutunu və dənizdəki hava şəraiti barədə məlumatları paylaşırdılar. Bəziləri hava ilə doldurulan dairələrdən və boş butulkalardan hazırlanmış üzgüçülük vasitələrindən istifadə edirdi.
İspaniya sahilinə çatan minlərlə insan dalğaqıranlara dırmaşır və ya birbaşa çimərliyə üzürdü. Onlar orada İspaniya Mülki Qvardiyasının əməkdaşlarının yanından keçirdilər. Sevinən miqrantlar müvəqqəti yerləşdirmə mərkəzinə üz tutdular, lakin əvvəlki günlərdə artıq tam dolmuş mərkəz bağlı idi. Bundan sonra nə edəcəklərini bilməyən insanlar şəhərin müxtəlif hissələrinə dağıldılar.
Gələnlər nəyə ümid edirdilər?
Seuta uzun illər Avropa İttifaqında sığınacaq almaq istəyənlərin əsas istiqamətlərindən biri olub. İndiyədək miqrant axını nisbətən məhdud idi, çünki şəhər altı metr hündürlüyündə ikiqat hasarla əhatə olunub. Bu hasarı keçən miqrantları sürətləndirilmiş deportasiya proseduru gözləyirdi.
Lakin iyulun əvvəlində İspaniya Ali Məhkəməsi dəniz yolu ilə üzərək gələn şəxslərin operativ şəkildə ölkədən çıxarıla bilməyəcəyinə qərar verdi. Məhkəmə bunu suyun özlüyündə sərhəd maneəsi hesab edilməməsi ilə əsaslandırdı.
Bu xəbər sosial şəbəkələrdə sürətlə yayıldı və İspaniya hökumətinin cari ildə başlatdığı qanunsuz miqrantların kütləvi leqallaşdırılması proqramı ilə bağlı şayiələrlə üst-üstə düşdü. Yeni gələnlərin həmin proqramda iştirakına imkan verməyən çoxsaylı hüquqi nüanslara isə sosial şəbəkələrdə diqqət yetirilmədi.
Seutaya keçən miqrantlar özlərini onlara qarşı düşmən münasibət bəsləyən şəhərdə tapdılar. Kafe və mağazalar bağlanmışdı, Avropanın digər hissələrinə getmək isə mümkün deyildi. Onların nə yeməyi, nə də yerləşməyə yeri var idi.
Bu arada İspaniya hökuməti şəhərə ordu bölmələri göndərməyə başladı. Ümidləri puça çıxan miqrantlar Mərakeşə geri qayıtmağa başladılar. İspaniya hakimiyyətinin məlumatına görə, 73 500 nəfər Seutanı tərk edib.
Bununla belə, bir neçə min nəfər hələ də şəhərdə qalır və müvəqqəti saxlanma mərkəzində yerlərin boşalmasını gözləyir. Onlar rəsmi şəkildə sığınacaq üçün müraciət etməyi, müvəqqəti sənədlər almağı və nəticədə Avropaya getməyi planlaşdırırlar.
Siyasətçilər hadisədən necə istifadə etdilər?
İspaniya hakimiyyəti baş verənlərdə mütəşəkkil cinayətkarlığı günahlandırıb. Lakin qeyri-rəsmi olaraq Mərakeş hökumətinin miqrant axınına ən azı mane olmadığı ehtimal edilir.
Son günlər Mərakeş sərhədçiləri sərhəddə patrul xidməti aparmırdılar. İki ölkə arasındakı münasibətlər də Madridin bir-biri ilə düşmən olan Mərakeş və Əlcəzair arasında uğursuz manevrləri səbəbindən gərgin olaraq qalır.
Pedro Sançesin solçu hökuməti həm Avropada, həm də ölkə daxilində sərt reaksiya ilə üzləşib. Müxaliflər hadisəni “işğal” adlandıraraq İspaniya hökumətinin miqrantlara münasibətdə yumşaq siyasətini daha kəskin tənqid etməyə başlayıblar.
Gələn il seçkilərə qatılacaq İtaliyanın Baş naziri Ciorcia Meloni xüsusilə sərt mövqe nümayiş etdirib. Sançesi də qarşıda seçkilər gözləyir və Seutadakı böhran onun siyasi mövqelərini zəiflədir.
Bu arada İspaniya hakimiyyəti dəniz yolu ilə üzərək gələn miqrantların sürətli deportasiyasına mane olan hüquqi boşluğu aradan qaldırmağa qərar verib. Hüquq-mühafizə orqanları sərhəd yaxınlığında dənizdə 500 metr uzunluğunda üzən maneə quraşdırmağa başlayıblar.
