Uorren Baffetin 96 yaşı tamam olur. Bu, onun Berkshire Hathaway-in baş direktoru vəzifəsindən getməsindən sonra ilk ad günüdür. Bununla belə, o, əfsanəvi şirkətin Direktorlar Şurasının sədri olaraq qalır.
Baffet bu ilin əvvəlində ən yüksək vəzifədən ayrılıb və bununla da altı onillik ərzində zərərlə işləyən tekstil fabrikini 1 trilyon dollar dəyərində konqlomerata çevirdiyi bir dövr başa çatıb.
Baffetin heyrətamiz həyat yoluna nəzər salaq.
Biznes üçün doğulmuşdu
Uorren Baffet 1930-cu il avqustun 30-da Nebraskanın Omaha şəhərində, Böyük Depressiyanın ən ağır dövründə anadan olub. O, ailədə üç uşağın ikincisi və əvvəlcə birja brokeri, daha sonra konqresmen olmuş Hovard ilə evdar qadın Leylanın yeganə oğlu idi.
Baffetin sahibkarlıq qabiliyyəti çox erkən yaşda üzə çıxıb: o, artıq altı yaşında ev-ev gəzərək Juicy Fruit saqqızı satırdı. Daha sonra Coca-Cola qutularından ayrı-ayrı butulkaları satmağa, qəzet paylamağa və hətta pinbol avtomatları biznesi qurmağa başlayıb, sonradan həmin biznesi satıb.
İlk səhmini — Cities Service Preferred — Baffet 11 yaşında alıb, 13 yaşında isə ilk dəfə vergi bəyannaməsi təqdim edib. 14 yaşında ferma sahibi olub və onu yerli fermerə icarəyə verib. 16 yaşına qədər 5 min dollar yığa bilmişdi ki, bu da bugünkü pulla təxminən 53 min dollara bərabərdir.
Ən yaxşılardan öyrəndi
Baffet biznes təhsilinə Wharton School-da başlayıb, daha sonra Nebraska Universitetinin Linkoln kampusuna keçib və 1950-ci ildə, 19 yaşında oranı bitirib. Təxminən həmin dövrdə o, Benjamin Qrehemin “Ağıllı investor” kitabı ilə tanış olub. Məhz bu kitab ona dəyər investisiyasının mahiyyətini açıb: ideya səhmləri o qədər ucuz qiymətə almaqdan ibarət idi ki, investor üçün etibarlı “təhlükəsizlik yastığı” qalsın.
Qrehemin Columbia Business School-da dərs dediyini öyrəndikdən sonra Baffet ora daxil olub. Təhsili başa vurduqdan sonra bir il atasının şirkətində işləyib, daha sonra Qrehemin investisiya firmasına keçib. Burada o, əsl analiz məktəbi keçib: dəyəri aşağı qiymətləndirilmiş şirkətləri müəyyənləşdirməyi və onların perspektivlərini düzgün qiymətləndirməyi öyrənib.
1952-ci ildə, 22 yaşı olarkən Baffet tələbə Syuzan Tompsonla evlənib. 1953-cü ildə onların ilk qızı Syuzan dünyaya gəlib, ailədə onu “Balaca Syuzi” çağırırdılar. Həmin dövrdə Baffet axşamlar investisiya kursları aparır və dostlarına, qohumlarına pullarını onun idarəçiliyinə verməyi təklif edirdi. 1956-cı ildə, Qrehemin təqaüdə çıxmasından az əvvəl Baffet öz investisiya tərəfdaşlığı olan Buffett Partnership-i yaratmaq üçün Omahaya qayıdıb.
Alış və inkişaf
Baffet işində Qrehemin “siqar kötüyü” kimi tanınan yanaşmasını fəal tətbiq edirdi: o, daxilində hələ bir qədər dəyər qalmış çox ucuz səhmlər axtarırdı, yəni sanki “son bir tüstülük” imkan qalırdı. Belə tapıntılar arasında, məsələn, Sanborn Map Company və Dempster Mill Manufacturing vardı. Yüksək gəlirlilik sayəsində tərəfdaşlığın aktivləri 100 min dollardan təxminən 20 milyon dollara qədər artdı: uğur yeni investorları cəlb edir, qazanc isə daim yenidən investisiya olunurdu.
Baffet ailəsində daha iki uşaq dünyaya gəlib: 1954-cü ildə oğlu Hovard, 1958-ci ildə isə oğlu Piter. Vacib dönüş nöqtələrindən biri 1959-cu ildə Çarli Manqerlə tanışlıq olub. Manqer Baffeti strategiyasını dəyişməyə və həddindən artıq ucuz bizneslər əvəzinə “ədalətli qiymətə möhtəşəm şirkətlərə” üstünlük verməyə inandırıb.
1962-ci ildə Baffet ciddi çətinliklər yaşayan tekstil fabriki Berkshire Hathaway-in səhmlərini almağa başlayıb. 1965-ci ildə isə şirkət rəhbərliyi əvvəlcə onun payını geri almağa razılaşıb, daha sonra onu aldatmağa cəhd etdikdən sonra Baffet şirkət üzərində nəzarəti ələ keçirib.
Tərəfdaşlığın erkən dövrdəki iri investisiyalarından biri “salat yağı qalmaqalı” səbəbindən səhmləri kəskin ucuzlaşan American Express-ə yatırım olub. Digər vacib investisiyalardan biri Disney idi: Uolt Disney şəxsən Baffetə Disneyland-da ekskursiya keçirib və şirkətin gələcəyi barədə vizyonu ilə investoru təsirləndirməyi bacarıb.
Köhnə və yeni tərəfdaşlıqlar
Əsas addımlardan biri National Indemnity də daxil olmaqla sığorta şirkətlərinin alınması olub. Bu, Baffetə “float” adlanan vəsaitlərə, yəni sığorta ödənişləri həyata keçirilməzdən əvvəl toplanan sığorta haqlarına çıxış verib. Bu kapital faktiki olaraq onun üçün investisiyalar üçün ucuz və uzunmüddətli maliyyə mənbəyinə çevrilib.
1969-cu ilə yaxın Baffet bazarın həddindən artıq bahalaşdığını, maraqlı imkanların isə getdikcə azaldığını görməyə başlayıb. Nəticədə Buffett Partnership-in fəaliyyətini dayandırmaq və tərəfdaşlara pullarını qaytarmaq qərarına gəlib, özü isə Berkshire-də böyük pay saxlayıb. 1970-ci ilə qədər tərəfdaşlığın aktivləri 104 milyon dollara çatmışdı. Buna əsasən 1956-cı ildən etibarən illik orta hesabla 31%-lik gəlirlilik kömək etmişdi.
Bu dövrdə Baffet 1969-cu ildə Illinois Bank and Trust Company-yə investisiya edib, 1972-ci ildə See’s Candies şirniyyat istehsalçısını alıb, Washington Post Company-də payını artırıb və Blue Chip Stamps kimi layihələrə sərmayə yatırıb. Çarli Manqer rəsmi olaraq onun biznes tərəfdaşına çevrilib və Berkshire-də sədr müavini vəzifəsini tutub.
45 yaşında Baffetin sərvəti təxminən 34 milyon dollar qiymətləndirilirdi. Bugünkü pulla bu, təxminən 200 milyon dollara bərabərdir.
Ömürlük sövdələşmələr
Berkshire Geico və digər iri aktivləri, o cümlədən Capital Cities/ABC və Wesco Financial-ı alaraq fəal şəkildə genişlənib. Baffet tədricən biznesi rəqiblərin təzyiqindən qoruyan davamlı rəqabət üstünlüklərinə, yəni “xəndəklərə” malik şirkətlərə daha çox üstünlük verməyə başlayıb.
1977-ci ildə Baffetin həyat yoldaşı Syuzan müğənnilik və ictimai fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün San-Fransiskoya köçüb. O, ərini rəfiqəsi Astrid Menkslə tanış edib. Astrid Baffetin yanına köçərək onun qayğısına qalmağa başlayıb, 2006-cı ildə isə Syuzanın ölümündən iki il sonra Astrid onun rəsmi həyat yoldaşı olub.
Vacib mərhələlərdən biri 1983-cü ildə Nebraska Furniture Mart-ın alınması və 1985-ci ildə milyarder statusunun əldə edilməsi olub. Həmin il 55 yaşlı Baffet ilk dəfə Forbes 400 siyahısına daxil olub.
Status və qalmaqallar
Səhmdarlara illik məktubları, parlaq müsahibələri və nəhəng səhmdar toplantıları sayəsində Baffet ictimai fiqura çevrilib, “Omaha kahini” ləqəbi isə demək olar ki, rəsmi ada çevrilib.
1989-cu ilə qədər onun Coca-Cola-dakı payının dəyəri 1 milyard dollara çatmışdı. Baffeti brendin qlobal miqyası, qiymətləri müəyyənləşdirmək qabiliyyəti və sabit pul axını yaratması cəlb edirdi. Bundan əlavə, o, Gillette-ə investisiya edib və Wells Fargo-dakı mövqeyini artırıb.
1991-ci ildə Müstəqillik Günü tədbirində o, Bill Qeytslə tanış olub və onların arasında tez bir zamanda dostluq yaranıb. Eyni dövrdə dövlət istiqrazları ilə bağlı qalmaqal banka qoyduğu investisiyanı təhlükə altına saldıqda Baffet müvəqqəti olaraq Salomon Brothers-in rəhbərliyini üzərinə götürməli olub. Konqresdə ifadə verərkən prioritetlərini açıq şəkildə belə ifadə edib: “Əgər şirkət üçün pul itirsəniz, bunu anlayışla qarşılayaram. Əgər şirkətin reputasiyasının zərrə qədərini itirsəniz, amansız olacağam”.
Aktiv alış mərhələsi
1996-cı ildə Berkshire Geico-nun qalan hissəsini 2,3 milyard dollara alıb. 1998-ci ildə şirkət General Re təkrar sığortaçısı üçün öz səhmləri ilə 22 milyard dollar ödəyib, 1999-cu ildə isə MidAmerican Energy-ni almaq üçün investor qrupuna rəhbərlik edib.
Baffet dotkom böhranından məharətlə istifadə edib: 2000-ci ildə boya istehsalçısı Benjamin Moore-u, 2001-ci ildə xalça istehsalçısı Shaw Carpets-i, 2002-ci ildə Fruit of the Loom və Pampered Chef şirkətlərini, 2003-cü ildə isə mobil evlər istehsal edən Clayton Homes-u alıb.
Böhranlardan istifadə
Syuzanın 2004-cü ildə vəfatından sonra Baffet xeyriyyəçiliyə daha çox diqqət ayırıb. 2006-cı ildə Berkshire-dəki səhmlərinin əsas hissəsini Bill və Melinda Gates Fonduna və dörd ailə fonduna verməyi vəd edib. Daha sonra, 2010-cu ildə Giving Pledge təşəbbüsünün təsisçilərindən biri olub.
O, perspektivli biznesləri almağa davam edib: 2006-cı ildə İsrailin dəqiq alət istehsalçısı Iscar-ı, 2007-ci ildə sənaye konqlomeratı Marmon-u, 2010-cu ildə isə 34 milyard dollara BNSF dəmir yolunu alıb. Bu, həmin dövrdə Berkshire tarixinin ən böyük sövdələşməsi idi.
Maliyyə böhranı zamanı Berkshire-in güclü pul ehtiyatları, düşünülmüş risk idarəetmə sistemi və “başqaları qorxanda acgöz olmaq” prinsipi şirkətə Goldman Sachs, General Electric, Dow Chemical, Mars və Harley-Davidson kimi nəhənglərlə bir sıra sərfəli sövdələşmələr bağlamağa imkan verib.
2010-cu ildə Baffet Todd Kombsu, 2011-ci ildə isə Ted Veşleri investisiya meneceri kimi işə götürüb ki, onlar səhmlər portfelinin idarə olunmasında ona kömək etsinlər. Növbəti il Baffetdə xərçəng aşkarlanıb, lakin şüa terapiyası uğurlu olub. Həmin dövrdə o, “Baffet qaydası” adlanan təşəbbüsü dəstəkləməklə ictimai diqqəti yenidən üzərinə çəkib. Bu qayda vergi sistemində onun katibəsinin özündən daha yüksək vergi ödəməsinə səbəb olan boşluqları aradan qaldırmalı idi.
Digər iri sövdələşmə 2013-cü ildə 3G Capital ilə birlikdə Heinz-in, sonradan Kraft Heinz-in 23 milyard dollara alınması olub.
Yeni dövrə hazırlıq
Berkshire-in həmin dövr üçün ən böyük sövdələşməsi 2015-ci ildə Precision Castparts-ın 37 milyard dollara alınması olub. 2016–2018-ci illərdə şirkət Apple-da təxminən 5%-lik pay yaratmaq üçün 36 milyard dollara yaxın sərmayə yatırıb. 2023-cü ilə qədər həmin payın dəyəri dörd dəfədən çox artaraq 170 milyard dolları keçib və beləliklə, Apple Berkshire-in əsas aktivinə və tarixinin ən uğurlu investisiyalarından birinə çevrilib. Son rüblərdə şirkət bu mövqeni təxminən üçdə iki azaldıb.
COVID-19 pandemiyası Baffeti ABŞ-nin “böyük dördlük” aviaşirkətlərindəki paylarını satmağa məcbur edib. Lakin daha sonra o, bir sıra iri investisiyalar edib: Dominion Energy-nin qaz aktivlərini 10 milyard dollara alıb, Yaponiyanın beş ən böyük ticarət şirkətində pay əldə edib və Alleghany-ni 12 milyard dollara alıb. Bunun nəticəsində Berkshire-in portfelinə, digərləri ilə yanaşı, Squishmallows oyuncaqlarının istehsalçısı Jazwares şirkəti də daxil olub.
Daha bir iri alış Pilot Flying J yolkənarı komplekslər şəbəkəsi olub. Berkshire təxminən yeddi il ərzində bu biznesə 11 milyard dollardan çox vəsait ödəyib. Bundan əvvəl həmin şəbəkə ölkənin ən böyük özəl şirkətlərindən biri idi.
Çarli Manqer 2023-cü ilin noyabrında, 100 yaşına bir neçə həftə qalmış vəfat edib və son günlərinədək vəzifəsində qalıb. 2024-cü ilin sonunda Berkshire-in bazar kapitallaşması 1 trilyon dolları ötüb.
Baffetin rəhbərliyi dövründə Berkshire səhmləri 6 100 000% bahalaşıb. 1964–2025-ci illərdə onların illik orta artımı təxminən 20% olub. Bu, S&P 500 indeksinin nəticəsini əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir: eyni dövrdə indeks dividendlər nəzərə alınmaqla təxminən 46 000%, yəni ildə orta hesabla 10,5% artıb.
Baffet səhmdarları öz gedişinə əvvəlcədən hazırlayırdı: hələ 2021-ci ildə əmlakının gələcəkdə necə bölüşdürüləcəyi ilə bağlı planını təqdim edib və Berkshire-in sığorta xarici bizneslərinə rəhbərlik edən Qreq Eyblı öz varisi elan edib.
Buna baxmayaraq, 2025-ci ilin mayında Baffet ilin sonunda baş direktor vəzifəsini tərk edəcəyini açıqlamaqla biznes dünyasını yenidən təəccübləndirib.
Yeni dövr başlayır
Qreq Eybl 2026-cı il yanvarın 1-də Berkshire-in baş direktoru vəzifəsində Baffeti əvəz edib və bununla da Baffetin 55 illik rəhbərlik dövrü başa çatıb. Baffetin özü isə şirkətin sədri olaraq qalır və hələ də həftədə beş gün ofisə gəlir.
Bu il o, Berkshire-in səhmdar toplantısında səhnəyə çıxmayıb, lakin vəzifəsindən gedən Apple baş direktoru Tim Kuka təşəkkür etmək üçün qısa çıxış edib və tədbir günü canlı müsahibə verib. Məqalə müəllifi Baffetin doğma şəhəri Omahada bir neçə gün keçirəndən sonra onun irsinin yaşayacağına əmin olduğunu bildirir.
Baffet Alphabet-ə, yəni Google-un ana şirkətinə investisiya qərarını ötən ilin üçüncü rübündə verib. İyunun 30-na qədər Berkshire-in Alphabet-dəki payının dəyəri təxminən 38 milyard dollara çatıb və şirkət holdinqin səhmlər portfelində Apple və American Express-dən sonra üçüncü yerə yüksəlib.
2006-cı ildən bəri sərvətinin yarıdan çoxunu xeyriyyə məqsədlərinə bağışlayan biznes əfsanəsi övladlarına qalan demək olar ki, bütün sərvəti — 144 milyard dolları — 2034-cü ilin sonuna qədər layiqli məqsədlərə yönəltməyi tapşırıb.
