Kvinslend Universiteti və Şanxay Yaşıl Maliyyə və İnkişaf Mərkəzinin birgə araşdırmasına əsasən, Çin cari ilin ilk altı ayında “Bir kəmər, bir yol” (BRI) təşəbbüsü çərçivəsində yaşıl energetika sahəsində 20,1 milyard dollar dəyərində müqavilələr bağlayıb. Bu göstərici artıq 2025-ci ilin bütün ili üzrə nəticəni üstələyib.
Məbləğin 11,8 milyard dolları tikinti müqavilələrinin, 8,3 milyard dolları isə birbaşa investisiyaların payına düşüb.
BRI çərçivəsində sövdələşmələrin həcmi rekord 126,3 milyard dollara çatıb
2026-cı ilin ilk yarısında “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində bağlanan müqavilələrin ümumi dəyəri 126,3 milyard dollar təşkil edib. Müqayisə üçün, ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 123,3 milyard dollar olub.
Ümumi məbləğin 49,8 milyard dolları birbaşa investisiyalara, 76,5 milyard dolları isə tikinti layihələrinə yönəlib. Energetika ilə yanaşı, istehsal, texnologiya, metallurgiya və faydalı qazıntıların hasilatı sahələrinə yatırımlar da artıb.
ABŞ və İsrailin İrana endirdiyi zərbələrin neft və qaz qiymətlərini kəskin yüksəltməsindən sonra Çinin xarici investisiya fəallığı daha da güclənib. Eyni zamanda, bir çox ölkələr süni intellektə artan tələbat fonunda elektrik şəbəkələrini genişləndirir və yeni məlumat emalı mərkəzləri tikirlər.
Pekinin rəsmi statistikası da göstərir ki, son aylarda Çin təmiz enerji texnologiyalarının ixracını nəzərəçarpacaq dərəcədə artırıb.
“Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü Si Cinpinin 2012-ci ildə hakimiyyətə gəlməsindən qısa müddət sonra istifadəyə verilib. Layihə Çinin iqtisadi təsirini genişləndirmək və inkişaf etməkdə olan ölkələrlə ticarət əlaqələrini gücləndirmək üçün əsas alətlərdən biri hesab olunur.
Ötən həftə Si Cinpin ABŞ ilə süni intellekt sahəsində liderlik uğrunda rəqabət aparmaq niyyətində olduğunu bildirib və Pekinin bu texnologiyanın inkişafındakı rolunu gücləndirmək məqsədilə yeni koalisiyanın yaradıldığını elan edib.
Özəl şirkətlər dövlət müəssisələrini geridə qoyur
Yeni məlumatlar göstərir ki, BRI layihələrinin strukturunda mühüm dəyişiklik baş verir. Layihələrdə Çin dövlət şirkətlərinin deyil, özəl sektorun rolu sürətlə artır.
Kvinslend Universitetinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yarısında layihələrdə iştirakın 48%-i özəl şirkətlərin payına düşüb. Bu göstərici 2022-ci ildə cəmi 13% idi.
Asiya Cəmiyyəti Siyasət İnstitutunun China Climate Hub bölməsinin direktoru Li Şuo bildirib ki, BRI-nin yeni genişlənmə mərhələsi əvvəlkilərdən fərqlənir.
“İnvestisiya qərarları getdikcə daha çox dövlət göstərişləri ilə deyil, kommersiya maraqları əsasında qəbul edilir”, – deyə o qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, özəl investisiyaların artması Çin şirkətlərinin təmiz enerji texnologiyaları sahəsində qlobal rəqabət qabiliyyətinin və qəbul etdikləri qərarların yetkinliyinin artdığını göstərir.
Afrika yeni investisiyaların əsas istiqamətinə çevrilib
“Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü iştirakçı ölkələrdə, xüsusilə Afrika və digər inkişaf etməkdə olan regionlarda borc yükünü artırdığı, kredit şərtlərinin qeyri-şəffaf olduğu və Çin bazarında xarici tərəfdaşlar üçün bərabər imkanların yaradılmadığına görə tez-tez tənqid olunur.
Buna baxmayaraq, Afrika ölkələri proqramda fəal iştirakını davam etdirir. Cari ilin ilk yarısında Çinin regiona yatırdığı investisiyalar ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən üç dəfə artaraq 33,5 milyard dollara çatıb.
Eyni zamanda, hesabat dövründə Pakistan və Rusiyada BRI çərçivəsində heç bir yeni layihə elan edilməyib ki, bu da son illərdəki artımdan sonra fəallığın zəiflədiyini göstərir.
Kristof Nedopil Vanın sözlərinə görə, Ukraynadakı müharibənin başlanmasından bəri Çinin Rusiyadakı BRI layihələrində iştirakı məhdud olaraq qalır. Moskva və Pekin hələ də dövlət layihələrindən daha fəal özəl investisiyalara keçidi təmin edə bilməyiblər.
Uzun illər Çinin BRI təşəbbüsündə əsas tərəfdaşlarından sayılan Pakistan isə son dövrlərdə ABŞ ilə əməkdaşlığını gücləndirib. Bu, Pekinlə İslamabadın əsas regional rəqibi olan Hindistan arasında münasibətlərin yaxşılaşması fonunda baş verir.
