Böyük şirkətlərdən kiçik bizneslərə qədər hamı müxtəlif modelləri birləşdirir və bu, sektorun iqtisadiyyatını, eləcə də bazardakı qüvvələr nisbətini dəyişir.
ABŞ boyunca şirkətlər dünya iqtisadiyyatını qidalandıran sektoru kökündən dəyişə biləcək radikal nəticəyə gəlirlər: büdcələri süni intellektə düşünmədən xərcləmək heç də məcburi deyil.
Artan xərclər səbəbindən şirkətlər daha münasib qiymətli süni intellekt modellərinə, o cümlədən Çin modellərinə getdikcə daha çox maraq göstərirlər. Çox vaxt onlardan OpenAI və Anthropic həlləri ilə birlikdə istifadə olunur. Biznes indi konkret tapşırığa uyğun alətləri çevik şəkildə seçir, sanki menyudan sifariş hazırlayır.
Proqram təminatı bütün modellərlə uyğun işlədiyi üçün bu dəyişiklikdən faydalanan Cursor startapında Mayk Saeks fikri son dərəcə sadə ifadə edir:
“Nisbətən rutin tapşırıqlar üçün ən güclü və ən bahalı süni intellekt modellərinə ehtiyac yoxdur”.
Onun sözlərinə etibar etmək olar. Keçmiş investisiya bankiri iki ay əvvəl Cursor-a sahə üzrə texniki direktor vəzifəsinə gəlib. İlon Maskın SpaceX şirkətinin 60 milyard dollara satın aldığı startap şirkətlərə məsləhət verir, onlara süni intellektə yatırılan investisiyaların səmərəsini qiymətləndirməyə və artırmağa kömək edir. Şirkətdə bunu “tokenomika” adlandırırlar. Termin süni intellektdən istifadənin əsas ölçü vahidi olan “token” sözündən yaranıb.
Qənaət və ya başqa sözlə, “tokenomik qənaətcillik” biznesin düşüncə tərzində kəskin dönüş deməkdir. Cəmi bir neçə ay əvvəl İT mühitində tokenmaksinq hökm sürürdü. Süni intellektə böyük məbləğlər xərcləmək xüsusi nüfuz göstəricisi sayılırdı. Şirkətlər əməkdaşları “tokenləri maksimuma çatdırmağa” həvəsləndirir, ən çox kimin xərclədiyini göstərən reytinqlər yayımlayırdılar. İndi trend dəyişib və ön plana “qənaətin maksimuma çatdırılması” çıxıb.
Büdcələşdirmədəki dəyişiklik təkcə Amerika şirkətlərinin süni intellektə nə qədər pul xərcləməsi ilə bağlı deyil. Bu, həm də dünyanın ən böyük iqtisadi güclərinin qarşı-qarşıya gəldiyi geosiyasi düyündür.
Ən məşhur Amerika modelləri, bir qayda olaraq, qapalıdır və onları yaradan şirkətlər tərəfindən sərt şəkildə idarə olunur. Çin isə daha ucuz, çəkiləri açıq modellərlə tanınır. Bu modelləri yükləmək və şəxsi ehtiyaclara uyğunlaşdırmaq mümkündür.
Anthropic və OpenAI Çin model tərtibatçılarını onların texnologiyalarını kopyalamaqda ittiham edirlər. Şirkətlər modelləri ABŞ-da geniş yayılan Çin süni intellekt startaplarını, xüsusilə DeepSeek, MiniMax və Moonshot AI-ı açıq şəkildə tənqid edirlər.
Bəzi şirkətlər təhlükəsizlik səbəbindən hələlik Çin modellərindən yayınırlar. OpenAI və Anthropic rəhbərləri də potensial risklərə işarə edərək həyəcan təbili çalırlar. Ayrı-ayrı top-menecerlər və Tramp administrasiyasının nümayəndələri belə modellərin qadağan edilməsini təklif ediblər. Digərləri isə məhdudiyyətlərin yalnız rəqabəti zəiflətdiyini bildirirlər.
Cümə günü Nvidia, Microsoft və Palantir də daxil olmaqla bir qrup texnologiya şirkəti açıq modelləri dəstəkləyən məktub imzalayıb və Amerika tənzimləyicilərini mümkün məhdudiyyətlərə ehtiyatla yanaşmağa çağırıb.
Bu mübarizənin necə inkişaf etməsindən asılı olmayaraq, bir çox investor və rəhbər əmindir ki, daha ucuz süni intellekt erası uzun müddətə gəlib. Bir sıra Amerika şirkətləri artıq öz açıq modellərini təqdim edib və ya onları istifadəyə verməyə hazırlaşır.
Süni intellektə adi məhsul kimi yanaşmağa və ən sərfəli təklifi axtarmağa ilk olaraq Silikon Vadisində başlayıblar. Son həftələrdə bu yanaşma ən müxtəlif sahələrə yayılır.
“Mən burada heç bir loyallıq görmürəm”, deyə müştəri dəstəyi üçün süni intellekt platforması olan Pylon-un baş direktoru Marti Kausas bildirir. “Hazırda bu, əsl qırğına bənzəyir”.
Kausasın sözlərinə görə, süni intellekt şirkətləri müştəriləri saxlamaq üçün onların qarşısına sözün əsl mənasında sərfəli təkliflər yağdırırlar. Onun şirkətinə aylarla limitsiz pulsuz giriş verilib. Kausasın hesablamalarına görə, Pylon bu il bir təchizatçıdan təxminən 1,6 milyon dollar, digərindən 65 min dollar, üçüncüdən isə daha 10 min dollar dəyərində pulsuz token alıb.
Microsoft öz platformalarına Çin modellərini, o cümlədən DeepSeek-i əlavə etmək imkanını nəzərdən keçirir. Bir çox startap rəhbərləri maliyyə təşkilatlarının, tibb və sığorta şirkətlərinin top-menecerləri ilə açıq modellərin istifadəsini müzakirə etdiklərini deyirlər.
Cursor modellərin “qarışdırılmasını” asanlıqla dəstəkləyir, çünki proqramlaşdırma üçün nəzərdə tutulan proqram təminatı “modeldən asılı deyil”. İstifadəçilər OpenAI, Anthropic, SpaceX, Google və Çin tərtibatçılarının qabaqcıl həlləri arasında keçid edə bilirlər.
Cursor-dan Saeksin sözlərinə görə, süni intellekt xərclərinin azaldılması strategiyalarına yeni əməkdaşların ən qabaqcıl modellərə çıxışının məhdudlaşdırılması da daxildir. Digər yanaşmada ən güclü sistemlər tapşırıqların planlaşdırılması üçün istifadə olunur, onların yerinə yetirilməsi isə daha ucuz modellərə həvalə edilir.
Cursor yaxınlarda eksperiment keçirərək sıfırdan veb-brauzer yaratmağın dəyərini hesablayıb. Bütün tapşırığın OpenAI-ın GPT-5.5 modeli ilə yerinə yetirilməsi 10 min dollardan bir qədər baha başa gəlib. Cursor-un kod yazmaq üçün nəzərdə tutulan Composer modeli Anthropic-in Opus 4.8 modeli ilə birlikdə istifadə edildikdə isə xərclər 1 339 dollar təşkil edib.
“Əvvəllər konkret tapşırıq üçün ən yaxşı model bir neçə aydan bir dəyişirdi”, deyə Saeks bildirir. “İndi isə belə bir hiss yaranır ki, bu, həftədə bir neçə dəfə baş verir”.
OpenAI nümayəndəsi bildirib ki, yeni GPT-5.6 Sol modeli tokenlərdən daha qənaətlə istifadə etmək üçün öyrədilib və mürəkkəb tapşırıqları daha aşağı xərcə həll edə bilir. Anthropic isə cümə günü güclü, lakin daha büdcəli model təqdim edib. Şirkət rəhbərinin sözlərinə görə, onların ekosistemində istifadəçilər daha yüksək intellekt səviyyəsi ilə daha aşağı xərc arasında seçim edə bilirlər. Hər iki şirkət çəkiləri açıq modelləri dəstəklədiyini bildirir.
Anthropic və OpenAI illərdir süni intellekt sahəsində üstünlük uğrunda yarışır, getdikcə daha qabaqcıl və bahalı modellər təqdim etməyə çalışırdılar. İndi isə məlum olub ki, biznesin baza səviyyəli həllərə də ehtiyacı var. Belə modellərin artan populyarlığı yarışı alt-üst edib və birjaya çıxmağa hazırlaşan Anthropic və OpenAI-ın yüksək qiymətləndirmələrini təhlükə altına qoyub. Şirkətlər müştəriləri saxlamaq üçün tərəfdaşlıqlar, on minlərlə dollar həcmində stimullar və ciddi şəkildə subsidiyalaşdırılmış süni intellekt istifadəsi təklif edirlər.
Anthropic və OpenAI həllərinə üstünlük verən top-menecerlər vurğulayırlar ki, onlar üçün süni intellektin mümkün olan ən yüksək intellekt səviyyəsi kritik əhəmiyyət daşıyır və bu gücə görə şüurlu şəkildə daha çox pul ödəməyə hazırdırlar.
Videokonfrans platforması ilə tanınan Zoom artıq üç ildir Meta Platforms* şirkətinin çəkiləri açıq Llama modelindən istifadə edir. Şirkətin texniki direktoru Syuedun Huanın sözlərinə görə, modelin incə tənzimlənməsi sayəsində Zoom xərclərə əhəmiyyətli dərəcədə qənaət edib. Hazırda Zoom Anthropic və OpenAI həllərini açıq modellərlə birləşdirir.
Huan üç adi insanın ağıllarını birləşdirərək bir dahiyə bərabər olduğu qədim Çin mifinə istinad edir. Onun fikrincə, biznes üçün “gizli inqrediyent” məhz bundadır.
Süni intellekt əsasında məlumatların təhlili platforması olan Hex-in həmtəsisçisi və baş direktoru Barri Makkardel bildirir ki, startapın bir çox müştərisi üçün açıq modellər daha yaxşı işləyir. Şirkət onları konkret biznesin məlumatlarına və ya xüsusi tapşırıqlara uyğunlaşdıra bilir.
“Biz hər hansı bir süni intellekt tərtibatçısından asılılıq səviyyəmizi mütəmadi nəzərdən keçiririk, çünki hazırda bazarın dinamikası həddindən artıq yüksəkdir”, deyə o qeyd edir.
Son iki həftə ərzində Hex müştərilərinin təxminən 50%-i Çin startapı Moonshot-un Kimi modelini iş proseslərinə inteqrasiya edib.
“Tərtibatçılar istənilən gün texnologiyanın ön sırasına çıxan model təqdim edə bilərlər”, deyə Makkardel bildirir. “Biz çevik qalmaq istəyirik”.
Real vaxt rejimində işləyən avtonom botlar, yəni süni intellekt agentləri üçün infrastruktur yaradan Telnyx startapı yaz aylarında belə min agenti Anthropic-in ən güclü modeli və açıq əməliyyat sistemi vasitəsilə idarə edirdi. Şirkətin ən yüksək səviyyəli korporativ tarif planı çərçivəsində Claude-dan istifadə hər əməkdaş üçün ayda 200 dollara başa gəlirdi.
Sonra Anthropic üçüncü tərəf əməliyyat sistemlərinin öz abunəlikləri çərçivəsində işə salınmasını qadağan etdi və bunu istifadə şərtlərinin pozulması kimi qiymətləndirdi. Telnyx işini davam etdirmək üçün faktiki istifadə həcminə görə ödəniş etməli idi.
“Biz hesabladıq, gündə təxminən 100 min dollar alınırdı”, deyə şirkətin baş direktoru Devid Kazem bildirir.
Buna görə o, açıq modellərə keçib.
“Onlar işləyir”, deyə Kazem bildirir. “Bu, OpenAI və ya Anthropic modellərindən ümumiyyətlə istifadə etmədiyimiz demək deyil. Biz onları hələ də tətbiq edirik. Sadəcə indi onlar artıq bütün tapşırıqları həll etmirlər”.
Hazırda şirkətin 1 400 süni intellekt agentinin işini Çin startapı Z.AI-ın model ailəsi təmin edir. Bu, hər agent üçün gündə təxminən 100 dollara başa gəlir. Sistem arxitekturası kaskad prinsipi ilə qurulub. Anthropic-in ən güclü modeli Fable “dirijor” rolunu oynayır. O, tapşırıqları planlaşdırır, daha sonra həmin tapşırıqları çəkiləri açıq olan daha ucuz modellər yerinə yetirir. Açıq neyron şəbəkələrin yekun nəticəsini isə OpenAI-ın flaqman Sol modeli yoxlayır.
Hüquq sahəsi üçün süni intellekt hazırlayan Harvey startapının prezidenti Geyb Pereyra bildirib ki, şirkət GLM-5.2 modelini öyrədib və ona Anthropic-in Fable 5 modelini “çağırmağa” imkan verən alət əlavə edib. Sistem “tapşırığın həqiqətən çətin olduğunu” müəyyən etdikdə bu funksiyadan istifadə edir.
“Biz bütün bu həllərlə işləyirik”, deyə o bildirir. “Məhsuldarlığı qorumaq, hətta artırmaq və eyni zamanda xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq üçün müxtəlif variantlar axtarırıq”.
