Dünyanın ən böyük gəmi yanacaq doldurma mərkəzlərindən biri olan Sinqapur Yaxın Şərqdən tədarüklə yaranan çatışmazlığı Rusiya nefti və neft məhsulları ilə kompensasiya edir. İrandakı müharibə qlobal enerji bazarlarını yenidən formalaşdıraraq idxalçıları logistikanı dəyişməyə məcbur edir.
Analitik şirkət “Vortexa”nın məlumatına görə, Rusiya mənşəli gəmi yanacağının (mazutun) Sinqapura idxalı münaqişə başlayandan sonra kəskin artıb. Aprel ayı üzrə tədarük həcmləri artıq 2025-ci ilin orta aylıq göstəricisini iki dəfədən çox üstələyib.
Fars körfəzi ölkələrindən tədarük azalıb: mart-aprel aylarında gündəlik 336 min barel təşkil etdiyi halda, yanvar-fevralda bu göstərici 522 min barel olub. Eyni zamanda, Rusiya həcmləri 372 min bareldən 585 min barelə yüksəlib.
“Vortexa”nın gəmi izləmə məlumatlarına əsasən, aprel ayında Rusiyadan idxal 2016-cı ildən bəri rekord səviyyəyə çatıb. Bu tendensiyanı “Centre for Research on Energy and Clean Air” (CREA) da təsdiqləyir: onun hesablamalarına görə, mart ayında Sinqapurun Rusiya neft məhsulları idxalı fevral ilə müqayisədə iki dəfə artıb və əsas artım məhz mazut hesabına olub.
Dəniz analitikası şirkəti “Veson Nautical” bildirir ki, ilin əvvəlindən Sinqapur akvatoriyasında lövbərdə olan təxminən 20 Rusiya tankeri qeydə alınıb (o cümlədən ABŞ və Aİ sanksiyaları altında olan gəmilər). Müqayisə üçün, ötən ilin eyni dövründə bu rəqəm cəmi beş idi.
Sanksiyalarda fasilə
Hörmüz boğazı blokadası enerji daşıyıcılarının qiymətlərində qlobal artıma və xüsusilə aviasiya kerosini və bunker yanacağı kimi məhsullarda defisitə səbəb olub. Brent markalı neftin qiyməti aprelin əvvəlində 110 dollaradək yüksəlib, daha sonra isə 106 dollar səviyyəsinə qədər geriləyib.
Qiymət artımını dayandırmaq üçün Vaşinqton Rusiya neftinin dəniz daşımalarına tətbiq edilən sanksiyaları müvəqqəti dayandırıb. Bununla belə, G7 və Aİ qaydalarına görə Rusiya mazutu formal olaraq hələ də embarqo altındadır və yalnız “qiymət tavanı” mexanizmi ilə, yəni 45 dollar/barel həddini aşmamaq şərti ilə daşına bilər.
Sinqapurun özü Rusiya neft məhsullarına birbaşa qadağa tətbiq etməyib, lakin Qərb dəniz xidmətlərindən istifadə edilərsə, treyderlər qiymət tavanına əməl etməlidir.
Asiya axınları özünə çəkir
Enerji böhranı Asiya ölkələrini Rusiya xammalına yönəldir. “Rystad Energy” analitiki Paola Rodriqes-Masiu bildirib ki, aprel ayındakı idxal həcmləri “nəhəng”dir. Onun sözlərinə görə, Sinqapur mazut üçün daha yüksək qiymət ödədiyi üçün qlobal axınlar bu istiqamətə yönəlir.
“Avropa həssas vəziyyətdədir. Sinqapur qiymətdə üstünlük qazanır, buna görə bazarda qalan az həcm məhz ora gedir”, — deyə ekspert vurğulayıb.
Bunker bazarında gərginlik
“Argus Media”nın məlumatına görə, bunker yanacağı qiymətləri martın sonundakı pik səviyyələrdən bir qədər geriləsə də, yüksək keyfiyyətli kükürdlü yanacaq hələ də yanvar ayı ilə müqayisədə ton başına təxminən 800 dollar daha bahadır.
“BloombergNEF” qeyd edir ki, Yaxın Şərqdən yan keçən marşrutlar səbəbindən son 1,5 ayda Sinqapura gəmi axını kəskin artıb — martda aylıq 7%, illik isə demək olar 15% yüksəlib. Bunun fonunda Sinqapur anbarlarında mazut ehtiyatları son iki həftədə təxminən 11% azalıb.
“Argus” analitiki Syu Hua Sia bildirib ki, “əksər Asiya limanlarında yanacaq tapmaq mümkündür, amma bunun üçün əlavə ödəniş etmək lazımdır — fiziki ehtiyatlar isə tükənmək üzrədir”.
Onun sözlərinə görə, aprel ayında tələbin qismən azalması və yeni yüklərin, o cümlədən Sinqapur limanlarına çatması sayəsində vəziyyət bir qədər sabitləşib.
