Bending Spoons-un dörd təsisçisi vaxtı keçmiş servisləri almaq sayəsində milyarder olublar. İndi Nasdaq birjasına çıxışdan sonra Milan mənşəli, aktuallığını itirmiş startapları alan bu şirkətin dəyəri 18,4 milyard dollar qiymətləndirilir, təsisçilərin paylarının ümumi dəyəri isə 8,9 milyard dollara yüksəlib.
AOL, Evernote, Vimeo, Eventbrite. Bir vaxtlar onların hamısı İT dünyasının favoritləri idi, indi isə hamısı eyni şirkətə məxsusdur: Bending Spoons adlı az tanınan İtaliya startapına. 2013-cü ildə fəaliyyətə başladığı vaxtdan şirkət 50-dən çox zəifləmiş tətbiq və saytı alaraq onları vahid strukturda birləşdirib. 2025-ci ildə bu strukturun dəyəri 1,3 milyard dollar idi. Baş direktor Luka Ferrari Forbes-a deyir ki, bu model “Berkshire Hathaway və İT şirkətlərinin ən yaxşı tərəflərini bir yerdə” birləşdirir.
İyulun 1-də Milan şirkəti Nasdaq birjasına çıxdı və 18,4 milyard dollarlıq ümumi kapitallaşma ilə 1,7 milyard dollar vəsait cəlb etdi. Debüt 2023-cü ildən bəri Avropa startapları arasında ən böyük yerləşdirmə oldu. Ferrari və digər təsisçilər artıq milyarder idilər, çünki 2025-ci ilin oktyabrında investisiya cəlbi raundu çərçivəsində Bending Spoons-un dəyəri 14 milyard dollar qiymətləndirilmişdi. İndi onların ümumi payı 8,9 milyard dollar dəyərindədir və bu göstərici Pirelli şin istehsalçısı və Banca Generali kimi tanınmış İtaliya korporasiyalarının dəyərini üstələyir.
Likvidlik axını Bending Spoons-un səhmdarları üçün səxavətli ödənişlər deməkdir. Onların arasında təxminən 1,2 milyard dollarlıq paya malik Britaniyanın vençur şirkəti Baillie Gifford, 980 milyon dollarlıq qiymətli kağızlara sahib birbaşa investisiya fondu Renaissance Partners, həmçinin amerikalı milyarder Cim Koksun mediaqrupu var. Bu mediaqrup startapın nizamnamə kapitalında 780 milyon dollarlıq pay saxlayır.
Ticarətin başlanmasından bəri Bending Spoons-un kotirovkaları 31% artaraq bir səhm üçün 38 dollara çatıb.
Kapitallaşmanın həcmi Ferrarinin aqressiv yanaşmasına görə dəyişkəndir. Startap sabit gəlir gətirən, lakin əvvəlki kimi böyüməyən tətbiqləri alır. Baş direktorun komandası onları yenidən işə salır — məsələn, server xərclərini mərkəzləşdirir, böyük kod bazalarını təmizləyir — və eyni zamanda xərcləri azaldır. Bu isə çox vaxt işçi ixtisarları ilə nəticələnir. Məsələn, 2025-ci ildə AOL, Eventbrite və Vimeo-nun 1 830 əməkdaşı Bending Spoons-un tabeliyinə keçdikdən sonra şirkət “reorqanizasiya xarakterli xərclər”ə 78,6 milyon dollardan çox vəsait yönəltdi. 2026-cı ilin sonuna qədər rəhbərlik “bir neçə yüz” əməkdaşı saxlamağı planlaşdırır.
Platformaların yeni sahibə birləşdirilməsi adətən istifadəçilər üçün ağrılı qiymət artımı ilə müşayiət olunur. Məsələn, Evernote müştəriləri əvvəllər qeydlər aparmaq imkanı üçün ildə 100 dollar ödəyirdilər. Lakin Bending Spoons 2023-cü ildə servisi 200 milyon dollara aldıqdan sonra fərdi istifadəçilər üçün abunə haqqı 249 dollara yüksəldi, korporativ istifadəçilər üçün isə daha da bahalaşdı. Satınalmadan sonra Vimeo və fayl mübadiləsi xidməti WeTransfer abunəçiləri də qiymət sıçrayışını hiss etdilər.
Ferrari, görünür, sadiq müştərilərdən maksimum ödəniş almağı özünə rəva görə bilir. Birja prospektində Bending Spoons rəhbərliyi öyünürdü ki, bütün biznes portfeli üzrə abunə gəlirlərinin 48%-i şirkətin məhsulundan ən azı beş il istifadə edən müştərilərin payına düşür. Prospektdə bildirilir ki, Evernote-un gəliri 2024-cü ildə 34%, ötən il isə daha 30% artıb, lakin dəqiq göstəricilər açıqlanmayıb. Servisin alınması elan edilən 2022-ci ilin noyabr tarixli blog yazısında Evernote illik gəlirinin 100 milyon dollar olduğunu bildirmişdi. “Evernote-un gəlirliliyinin artımı abunələrdən daxilolmaların həcminin yüksəlməsi hesabına baş verib: bir tərəfdən hər istifadəçidən orta gəlirin artması, digər tərəfdən isə ödənişli abunəçilərin sayında kiçik azalmaya baxmayaraq”, — Bending Spoons nümayəndələri ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyasına təqdim edilən sənəddə qeyd ediblər.
Ferrari biznesinin satınalma fondu ilə müqayisəsini və aktivlərin çıxarılması ilə bağlı ittihamları sərt qarşılayır. Rəhbər heç bir tətbiqi satmayacağına söz verib. Onun sözlərinə görə, Evernote nümunəsində komandası platformanın texniki bazasını tamamilə yenidən quraraq 2008-ci ildə işə salınmış tətbiqi bugünkü tələblərə uyğunlaşdırıb. İndi yenilənmiş proqram təminatı süni intellekt vasitəsilə axtarış, qeyd yazılması və məlumatların xülasələşdirilməsi üzrə çoxsaylı funksiyalarla təchiz olunub. Granola və Notion kimi yeni nəsil süni intellekt tətbiqlərində bu imkanlar artıq çoxdan standart sayılır.
Bu taktika və 2023-cü ildə tam sürətlə başlayan ardıcıl korporativ satınalmalar sayəsində 2024-cü ildən etibarən Bending Spoons-un gəlirliliyi iki dəfə artıb. 2018-ci ilə qədər Ferrarinin rəhbərlik etdiyi şirkət təsisçilərin öz vəsaiti hesabına maliyyələşirdi. Sonra isə daha böyük müəssisə satınalmaları həyata keçirmək üçün kredit götürməyə başladı. Hazırda balansda 6 milyard dollar var, ötən il faiz ödənişlərinin məbləği 143 milyon dollara yüksəlib. Bu, 278 milyon dollarlıq əməliyyat gəlirinin təxminən yarısına bərabərdir. 2025-ci ildə biznes 200 min dollar zərər edib.
Seçilmiş strategiyanın uğuru barədə hökm vermək hələ çətindir. Startap öz sövdələşmələrinin əksəriyyətini son bir neçə ildə bağlayıb və gəlirin yarısı ötən il 1,45 milyard dollara alınmış AOL-un payına düşür. Ana şirkət yeni gəlirin əhəmiyyətli hissəsini satın alınmış firmalardan əldə edir. 2025-ci ildə orqanik artım cəmi 13% olub.
Amma bəzi göstəricilər ideyanın işlədiyinə işarə edir. Bending Spoons bildirir ki, 2025-ci ilə qədər olan iki ildə hər əməkdaşa düşən gəlir 2,57 milyon dollara yüksəlib. Bu göstərici Apple-ın 2,4 milyon dollarlıq göstəricisini, həmçinin Meta və Alphabet-in analoji rəqəmlərini üstələyir.
Silikon Vadisi ilə Po çayı vadisi arasında maaş fərqi xeyli böyük olsa da, Ferrari şirkətinin İT əməkdaşlarına lazımi hörmətlə yanaşdığını deyir. Yüksək vəzifələrdə çalışan mühəndislər ildə 250 min dollardan çox qazanırlar. Bu o deməkdir ki, şirkət Avropa universitetlərinin məzunları arasından ən yaxşı tərtibatçıları cəlb edə bilir. Bununla belə, yeni işçilərə bonuslar və qiymətli kağız formasında mükafatlar verilmir: Ferrari bu cür “qısamüddətli fəaliyyət üçün izafi ödənişləri” qəti şəkildə rədd edir. Hətta fond bazarına çıxışdan əvvəl də həmtəsisçi tərəfdaşlar və əsas investorlar müntəzəm səsvermə yolu ilə Ferrarinin baş direktor vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirməsinə razılıq verirdilər.
Bending Spoons-un tarixi 2013-cü ildə başlayıb. O zaman Ferrari digər təsisçilər — Françesko Patarnello, Matteo Danieli və Luka Kverella ilə birlikdə şəxsi gündəlik aparmaq üçün servis yaratmağa çalışmış, lakin uğursuz olmuşdu. Onların hamısı İtaliya və Danimarkada təhsil aldıqları dövrdə dostlaşmışdı. “Biz həmin şirkətlə yaşayır və nəfəs alırdıq, amma arzu yoxa çıxdı”, — Ferrari 2025-ci ildə Forbes USA-ya müsahibəsində deyirdi. Əvəzində onlar anladılar ki, sadəcə kiçik bir tətbiq alıb ona yeni həyat verə bilərlər. Gənc startapa təsisçilər “Matrix” filmlərindəki səhnənin şərəfinə Bending Spoons — “əyilən qaşıqlar” adını verdilər. Başlanğıc üçün onlar cəmi 10 min dollara kiçik bir klaviatura tətbiqi aldılar və ondan sonra biznes portfelini genişləndirməyə başladılar.
10 ildən artıq vaxt keçdikdən sonra birja investorlarının cəlbi qaşıqları əyən illüzionist Uri Gellerə uyğun fövqəladə bir sehr kimi görünür. Bending Spoons rəhbərliyi bazarı həm ənənəvi proqram təminatı tərtibatçılarının, həm də korporativ satınalma fondlarının çətinlik yaşadığı bir şəraitdə fəth etməyə çalışır. KKR, Blackstone və Apollo Global Management kimi oyunçuların kotirovkaları cari ilin əvvəlindən demək olar üçdəbir azalıb. Süni intellektin qurbanları adlandırılan Atlassian, ServiceTitan və AppLovin kimi proqram təminatı tərtibatçılarının səhmləri isə iki dəfədən çox ucuzlaşıb.
“Biz hesab edirik ki, 10–20 ildən sonra bazarda hansı şəraitin formalaşmasının xüsusi əhəmiyyəti olmayacaq”, — Ferrari izah edir. “Əgər siz Bending Spoons səhmlərini seçirsinizsə, bunu model xoşunuza gəldiyi üçün edirsiniz. Görünür, kapital qoyuluşu obyektlərinin daha ucuz olduğu yerlərdə bu sxem həqiqətən işləyir.”
Bənzər kompromis tez-tez Bending Spoons ilə müqayisə olunan Torontolu Constellation şirkətinə də ağrılı zərbə vurub. Kanada şirkətinin milyarder təsisçisi Mark Leonard iyirmi il ərzində təəccüblü dərəcədə sabit gəlirə malik yüzlərlə niş proqram təminatı tərtibatçısını almağa əsaslanan oxşar metoddan istifadə edib. Ötən ilin mayında onun şirkətinin Toronto Fond Birjasındakı kapitallaşması 78,3 milyard dollarlıq pik göstəriciyə çatmışdı. Bundan başqa, şirkət “SaaS-apokalipsisi” adlandırılan prosesdən də yan keçə bilmədi: nəticədə Constellation səhmlərinin qiyməti son bir ildə 44% azaldı.
Ferrari süni intellekti təhlükə deyil, biznesi üçün qızıl damar kimi görür. Onun sözlərinə görə, o, ildə üç-beş təşkilat almağı və onların daxili proseslərini süni intellektlə işləməyə uyğun yenidən qurmağı planlaşdırır. “Ruhən biz İT şirkətiyik”, — o vurğulayır. “Hazırda kodumuzun 90%-i süni intellektin köməyi ilə yazılır.”
