Təxminən 40 iri maliyyə şirkəti Uoll-Stritdə adi ticarət gününə yaxın şəraitdə tokenləşdirilmiş aktivlərlə ticarət üzrə dörd saatlıq uğurlu sınaq keçirib. Bloomberg yazır ki, eksperimentdə JPMorgan Chase, Goldman Sachs, Invesco, Citadel Securities və digər şirkətlər iştirak edib. Prosesi ABŞ bazarında hesablaşma və klirinqə cavabdeh olan infrastruktur şirkəti Depository Trust & Clearing Corporation (DTCC) koordinasiya edib.
DTCC sınağı Nyu-York və Nyu-Cersidəki xüsusi “situasiya otaqları”ndan idarə edib. Bu müddətdə iştirakçılar müxtəlif ssenarilər üzrə onlarla əməliyyat həyata keçiriblər.
Sınaq çərçivəsində təminatın ötürülməsi, marja tələblərinin bağlanması, repo əməliyyatları, ödəniş qarşılığında çatdırılma və müxtəlif blokçeyn şəbəkələri arasında köçürmələr həyata keçirilib.
Repo əməliyyatında tərəflərdən biri qiymətli kağızı daha sonra geri almaq öhdəliyi ilə satır və bununla faktiki olaraq aktiv girovu qarşılığında qısamüddətli maliyyələşmə əldə edir. “Ödəniş qarşılığında çatdırılma” mexanizmində isə qiymətli kağızın ötürülməsi ilə pulun köçürülməsi eyni vaxtda baş verir.
Sınaq üçün səhmlərin, birja fondlarının və ABŞ xəzinədarlıq istiqrazlarının rəqəmsal versiyalarından istifadə olunub. Aktivlər DTCC-nin Besu və Canton Network üzərində qurulmuş özəl blokçeyn şəbəkəsində yerləşdirilib. Bu infrastruktur maliyyə institutlarına tokenləşdirilmiş aktivləri təhlükəsiz şəkildə mübadilə etməyə, eyni zamanda əməliyyat məlumatları üzərində nəzarəti saxlamağa imkan verməlidir.
Əsas məqsəd ənənəvi aktivlərin tokenləşdirilmiş versiyalarının mövcud bazarın əsas elementlərini — hesablaşmaları, aktivlərin saxlanmasını və risklərə nəzarəti — itirmədən yeni blokçeyn sistemləri vasitəsilə işləyə bilib-bilməyəcəyini yoxlamaq olub.
“Tokenləşdirmə təcrid olunmuş şəkildə mövcud olmamalıdır. O, gündəlik iş prosesinin bir hissəsinə çevrilməlidir”, — DTCC-dən Nadin Çakar bildirib.
DTCC oktyabr ayında məhdud sınaqlardan xidmətin müntəzəm istifadəsinə keçməyi planlaşdırır. Şirkət daha bir blokçeyn şəbəkəsi əlavə etmək, ABŞ xəzinədarlıq istiqrazları üzrə kupon ödənişləri və ödəmə tarixləri də daxil olmaqla korporativ əməliyyatlara dəstəyi genişləndirmək, həmçinin tələblərə cavab verən yeni iştirakçılar üçün xidmətə çıxış açmaq niyyətindədir.
Bu nə üçün lazımdır?
Tokenləşdirmə təkcə ticarət saatlarını uzatmağa və potensial olaraq 24/7 rejiminə keçməyə deyil, həm də aktivlərin maliyyə institutları arasında daha sərbəst hərəkətinə imkan verə bilər.
JPMorgan-dan Denni Hend qeyd edir ki, tokenləşdirmə əməliyyatlardakı sürtünməni azalda, təminat aktivlərinin çevikliyini artıra və aktivlərdən marja tələblərinin ödənilməsi üçün daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər.
Bu isə zamanla geniş investor dairəsi üçün hesablaşmaları daha sürətli və daha ucuz edə bilər.
Risklər nələrdir?
Bununla belə, ciddi maneələr qalmaqdadır. Bunlara bazar iştirakçılarının texnologiyanı mənimsəməsi, tənzimləyicilərlə razılaşdırma və yeni sistemlərin artıq mövcud olan infrastruktura inteqrasiyası daxildir.
Məsələn, JPMorgan tokenləşdirilmiş təminat yarada bilər, amma klirinq təşkilatları onu qəbul etməyə, kastodianlar ona xidmət göstərməyə, risk idarəetmə sistemləri isə həmin aktivləri nəzərə almağa başlamalıdır.
Buna görə texnologiyanın daha geniş tətbiqi qismən DTCC xidmətinin genişləndirilməsindən sonra mərkəzi qarşı tərəflərin tokenləşdirilmiş təminatı qəbul edib-etməyəcəyindən asılı olacaq.
Bununla belə, DTCC hesab edir ki, Uoll-Stritdə tokenləşdirmənin indiki dalğası kapital bazarlarında blokçeynin əvvəlki tətbiq cəhdlərindən fərqlənir. Bu dəfə institusional tələb nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdir.
Şirkət buna nümunə kimi sektor üzrə işçi qrupunu göstərir. Qrupun iştirakçılarının sayı bir neçə ay ərzində demək olar ki, iki dəfə artaraq 100-ü keçib.
Citigroup-un proqnozuna görə, tokenləşdirilmiş aktivlərin həcmi 2030-cu ilə qədər 5,5 trilyon dollara, nikbin ssenaridə isə 8,2 trilyon dollara çata bilər.
