Süni intellektlə işləyən şirkətlər öz servis və məhsullarına çıxışı məhdudlaşdırmağa məcbur qalırlar. Bu isə inkişafı texnologiyaların sürətlə tətbiqindən asılı olan sahə üçün narahatedici siqnaldır. Süni intellekt ətrafında yaranan “qızıl hərisliyi” bu sahənin onsuz da əvəzolunmaz olan əsas resursunu — hesablama gücünü — sürətlə tükəndirir.
Hesablama gücünün kəskin çatışmazlığı iri istifadəçilər arasında narahatlıq yaradıb, şirkətləri bəzi məhsulları dayandırmağa vadar edib və servislərin etibarlılığı ilə bağlı problemlərə səbəb olub. Bu çətinliklər süni intellekt bumuna dair ciddi xəbərdarlıqdır: onlar məhz çoxlu sayda istifadəçinin məhsuldarlığı artırmaq üçün bu güclü yeni alətlərə arxalanmağa başladığı bir vaxtda həmin alətlərin faydasını məhdudlaşdıra bilər.
Son bir neçə ayda “agent” süni intellektə tələbat kəskin artıb. Söhbət proqram kodu yazmaqdan tutmuş rieltorlar üçün mənzil baxışlarını planlaşdırmağa qədər müxtəlif tapşırıqları müstəqil şəkildə yerinə yetirən avtonom alətlərdən gedir. Şirkətlər, eyni zamanda süni intellektdən istifadəni də ciddi şəkildə artıran və sayı sürətlə çoxalan müştəri bazasına xidmət göstərmək üçün lazım olan hesablama gücünü əlçatan saxlamağa çarəsizcəsinə çalışırlar.
“Hamı neftdən danışır, amma məncə dünyanın indi ən çox çatışmayan resursu tokenlərdir”, — Los-Ancelesdən olan mühəndis və texnologiya investoru Ben Puladian deyir. Token süni intellektdə müəyyən tapşırığın icrası üçün nə qədər hesablama resursu sərf olunduğunu ölçməyə imkan verən vahiddir. “Bu mərhələdə süni intellekt artıq sadəcə soyuducunun qarşısında dayanıb resept soruşduğumuz çat-bot deyil. O, tapşırıqları koordinasiya edir, daha ağıllı olur”, — Puladian əlavə edir.
Bütün bunlar tarix boyu texnoloji bumlar zamanı ortaya çıxan klassik problemi xatırladır — XIX əsrdə dəmir yollarının genişlənməsindən tutmuş 2000-ci illərin əvvəlində telekommunikasiya və internet bumuna qədər. Tələb şirkətlərin resurslara çıxış əldə etməsi və lazımi infrastrukturu qurması sürətindən qat-qat sürətli artır. Tarixən təklif çatışmazlığını aradan qaldırmağın azsaylı yollarından biri qiymətləri artırmaq olub. Amma bu addım istifadəçilər uğrunda kəskin rəqabət aparan qabaqcıl süni intellekt şirkətləri üçün riskli ola bilər.
Süni intellekt modellərinin öyrədilməsi və işlədilməsi üçün istifadə olunan mikrosxemlər — qrafik prosessorların (GPU) saatlıq icarə qiymətləri payızdan bəri kəskin artıb. Məşhur Claude çat-botunun və viral proqramlaşdırma tətbiqi Claude Code-un yaradıcısı olan Anthropic son vaxtlar tez-tez nasazlıqlarla üzləşir. Şirkət pik saatlarda istifadəçilərin hesablama gücünə çıxışını məhdudlaşdırmağa başlayıb, lakin bu qərarın tətbiqi müştəri şikayətləri ilə kölgələnib: onlar limitə həddindən artıq tez çatdıqlarını bildirirlər.
The Wall Street Journal yazır ki, OpenAI Sora video generator tətbiqinin inkişafını qismən dayandırıb ki, kodlaşdırma alətləri və Spud kod adlı yeni süni intellekt modeli əsasında işləyən korporativ məhsullar üçün hesablama resurslarını boşaltsın. Əsasən korporativ istifadəçilərin şirkətin proqram təminatına çıxış əldə etdiyi OpenAI API platformasında token istifadəsi oktyabrda dəqiqədə 6 milyarddan martın sonuna 15 milyardadək artıb.
“Mən xeyli vaxtımı son anda əldə oluna biləcək istənilən hesablama gücünü tapmağa sərf edirəm”, — OpenAI-nin maliyyə direktoru Sara Frayar yaxınlarda investorla açıq video-müsahibədə etiraf edib. “Hazırda biz hesablama resurslarının çatışmazlığına görə hansı layihələrdən imtina etməli olduğumuzla bağlı çox çətin qərarlar verməyə məcburuq”.
Ötən ilin sonlarına yaxın süni intellekt üçün bulud həlləri sahəsində ən iri açıq şirkətlərdən biri olan CoreWeave qiymətləri 20%-dən çox artırıb və kiçik müştərilərdən əvvəlki kimi birillik deyil, ən azı üçillik müqavilələr bağlamağı xahiş etməyə başlayıb. Bank of America analitikləri ötən ayın sonunda şirkətin səhmləri üzrə “Al” tövsiyəsi ilə əhatəni bərpa edərək bildiriblər ki, onun xidmətlərinə tələbat, çox güman, ən azı 2029-cu ilə qədər təklifi üstələyəcək.
Nyu-Yorkda yerləşən və GPU qiymətləri əsasında bazar məlumatları və maliyyə məhsulları hazırlayan Ornn şirkətinin məlumatına görə, Nvidia-nın bulud data mərkəzlərində istifadə edilən GPU-larına çıxış üçün spot bazar qiymətləri son aylarda bütün məhsul xətti üzrə kəskin artıb. Nvidia-nın ən qabaqcıl Blackwell nəsli çiplərindən birinin bir saatlıq icarəsi indi 4,08 dollara başa gəlir. Bu isə iki ay əvvəlki 2,75 dollarla müqayisədə 48% çoxdur.
“Biz misli görünməmiş güc çatışmazlığı ilə üzləşmişik — bu biznesdə beş ildən çox fəaliyyətim ərzində belə vəziyyət görməmişəm”, — bulud infrastrukturu şirkəti Vultr-un icraçı direktoru C.C. Karduell deyir. “Sual yaranır ki, niyə sadəcə daha çox avadanlıq quraşdırmırlar? Cavab odur ki, tədarük müddətləri çox uzundur. Data mərkəzlərinin tikintisi çox vaxt aparır, 2026-cı ilə qədər mövcud olan bütün güclər isə artıq rezerv edilib”.
Fevralın ortalarından etibarən Anthropic sistemlərində nasazlıqlar o qədər tez-tez baş verməyə başlayıb ki, bəzi korporativ müştərilər başqa süni intellekt model təminatçılarına keçirlər. Proqram təminatının hazırlanması platforması Retool-un təsisçisi və baş icraçı direktoru Devid Hsu bildirir ki, o, korporativ seqment üçün ən yaxşı seçim hesab etdiyi üçün öz süni intellekt agenti alətində Anthropic-in Opus 4.6 modelindən istifadə etməyə üstünlük verir. Amma o, yaxınlarda agentini dəstəkləmək üçün OpenAI modelinə keçib. “Anthropic daimi olaraq sıradan çıxır”, — o qeyd edib.
Əsas internet servislərinin etibarlılığı tez-tez “doqquzlar” ilə ölçülür. Dörd doqquz, yəni 99,99% fasiləsiz iş vaxtı proqram təminatı hazırlayan şirkətlərin müştərilərinə adətən vəd etdiyi tipik göstəricidir. Aprelin 8-nə olan vəziyyətə görə, Anthropic-in Claude API-si son 90 gün ərzində 98,95% fasiləsiz iş vaxtı təmin edib.
“Bu, normal deyil”, — süni intellekt inferensi sahəsində fəaliyyət göstərən Baseten startapının həmtəsisçisi və texniki direktoru Amir Haqiqət deyir. “AWS, verilənlər bazaları, RDS və ya Stripe barədə düşünün — onlar son dərəcə dayanıqlı olmalı və çox yüksək fasiləsiz iş göstəricisinə malik olmalıdır. Amma süni intellekt sahəsində yaşadığımız dünya bu deyil. Bu, tətbiqiniz üçün intellektual həllər təqdim edən şirkətdən almaq istədiyiniz xidmət səviyyəsi deyil”.
Anthropic-də tez-tez baş verən nasazlıqlar şirkətin partlayış xarakterli artımı fonunda yaşanır. 2025-ci ilin sonuna yaxın şirkətin illik gəliri 9 milyard dollara çatmışdı, yəni o, qarşıdakı 12 ay ərzində bu məbləği qazanmaq yolunda idi. Fevrala qədər bu göstərici 14 milyard dollara yüksəlib. İki ay sonra isə ikiqat artaraq 30 milyard dollara çatıb.
Martın sonunda Anthropic qəfil elan edib ki, istifadəçilərin pik saatlarda — həftəiçi Sakit okean vaxtı ilə saat 5:00-dan 11:00-dək — xərcləyə biləcəyi token sayına məhdudiyyət qoyacaq. Müştərilər sosial şəbəkələrdə bu dəyişiklikdən şikayət etməyə başlayıblar. “Həftələrlə Claude Code-da limitə çatmırdım, amma bu həftə onu 45 dəqiqəyə doldurdum”, — istifadəçilərdən biri X-də yazıb.
“Claude-a artan tələbatı qarşılamaq üçün ciddi işləyirik”, — Claude Code-un yaradıcısı və rəhbəri Boris Çerni X-də yazıb. “Hesablama gücü bizim düşünülmüş şəkildə idarə etdiyimiz resursdur və biz məhsul və API-lərimizdən istifadə edən müştərilərimizə prioritet veririk”.
