İyirmi il əvvəl mənzil tikintisi bumu əvvəlcə ABŞ iqtisadiyyatını dəyişdirmiş, sonra isə onun böhranına səbəb olmuşdu. İndi süni intellekt bumu oxşar şəkildə iqtisadi artımın əsas hərəkətverici qüvvələrini dəyişir. Fortune yazır ki, hiperskeylerlər süni intellekt infrastrukturunun qurulmasına o qədər böyük vəsait yatırırlar ki, bir neçə şirkətin ümumi investisiyaları yaxın zamanda ildə 1 trilyon dollara çatacaq.
Bu arada ABŞ mənzil bazarı 2022-ci ildən, FED inflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrini aqressiv şəkildə artırmağa başlayandan bəri faktiki olaraq durğun vəziyyətdədir.
“ABŞ iqtisadiyyatında dönüş nöqtəsini müşahidə edirik: investisiyalar mənzil tikintisindən kompüterlərə doğru yönəlir”, – San-Fransisko Federal Ehtiyat Bankının vitse-prezidenti Adam Şapiro LinkedIn-də yazıb.
O qeyd edib ki, inflyasiya nəzərə alınmaqla informasiya emalı avadanlıqlarına çəkilən xərclər artıq mənzil investisiyalarını ötüb.
ABŞ İqtisadi Təhlil Bürosunun məlumatına görə, ikinci rübdə real özəl mənzil investisiyaları 748 milyard dollar təşkil edib. Bu, 2021-ci ilin əvvəlində qeydə alınmış pik səviyyədən 18% aşağıdır. Eyni dövrdə informasiya emalı avadanlıqlarına xərclər 51% artaraq 752 milyard dollara çatıb.
“Süni intellekt investisiya bumu nəhəngdir”, – Şapiro əlavə edib.
Onun sözlərinə görə, mənzil investisiyaları borclanma xərclərinə daha həssasdır. ABŞ xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirliliyi ilə birlikdə maliyyələşmə xərcləri də yüksəlib. 30 illik ipoteka kreditləri üzrə baza faiz dərəcəsi 7%-ə yaxınlaşır, 10 illik ABŞ xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirliliyi isə 2007-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Süni intellekt investisiyaları isə faiz dərəcələrinə daha az həssas görünür. Bu, hiperskeylerlərin daha çox borc cəlb etməyə başlamasına baxmayaraq baş verir. Alphabet hətta bu ilin əvvəlində mənfi sərbəst pul axını açıqlayıb.
ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent də qeyd etmişdi ki, süni intellekt şirkətləri borclanmanın qiymətinə çox diqqət yetirmədən istiqraz buraxırlar.
“Biz iri korporativ emissiyalar görürük. Onların əhəmiyyətli hissəsi, deyərdim ki, gəlirlilik səviyyəsindən demək olar asılı deyil. Çünki şirkətlər süni intellektdən gəlirliliyin o qədər yüksək olacağına inanırlar ki, borclanma üçün nə qədər ödədiklərinə çox da əhəmiyyət vermirlər”, – Bessent bildirib.
S&P Global hesab edir ki, Alphabet, Amazon, Microsoft, Meta, Oracle və SpaceX-in kapital xərcləri 2027-ci ildə 1,3 trilyon dolları ötəcək. Müqayisə üçün, 2026-cı ildə bu göstəricinin 870 milyard dollar, 2025-ci ildə isə 470 milyard dollar olacağı proqnozlaşdırılır.
Reytinq agentliyi xəbərdarlıq edir ki, sektorun kapital xərcləri gəlirlərdən daha sürətlə artır. Əgər tələbat gözləntiləri doğrultmasa, aqressiv məlumat mərkəzi tikintisi artıq güclərin yaranmasına səbəb ola bilər.
S&P 2028-ci ili dönüş nöqtəsi hesab edir. Həmin vaxt gəlirlərin daha sürətlə artacağı, kapital xərclərinin isə sabitləşəcəyi gözlənilir. Buna qədər altı hiperskeylerin ümumi əməliyyat pul axınının 2026 və 2027-ci illərdə mənfi olacağı proqnozlaşdırılır.
Süni intellektin sürətli inkişafı ABŞ-də aralıq seçkilər fonunda güclü siyasi reaksiyaya da səbəb olub. NBC News-un sorğusuna görə, qeydiyyatdan keçmiş seçicilərin 64%-i yaşadıqları ərazidə məlumat mərkəzlərinin tikintisini dəstəkləyən namizədə səs verməyə daha az meyilli olduqlarını bildiriblər.
Süni intellekt yaşayış xərclərinin artması problemini də dərinləşdirir. İstehlakçılar həm elektrik enerjisi hesablarının, həm də yeni smartfon və fərdi kompüterlərin qiymətlərinin yüksəlməsi ilə üzləşirlər.
Bu arada mənzillərin əlçatanlığı aşağı olaraq qalır. Mövcud evlərin təklifi məhduddur: aşağı ipoteka faizləri ilə kredit götürmüş ev sahibləri hazırkı yüksək faizlər şəraitində həmin kredit üstünlüyündən imtina etmək istəmirlər.
